ABD’de Donald Trump yönetiminin İran’a yönelik askeri saldırıları tartışma yaratırken, bu saldırıların Kongre denetimine tabi olup olmaması konusu da Amerikan siyasetinde önemli bir gündem maddesi haline geldi. Senato’da yapılan oylamada, başkanın İran’a yönelik askeri operasyonlarını Kongre onayına bağlamayı amaçlayan “savaş yetkileri” tasarısı reddedildi. Bu gelişme, başkanın askeri operasyonlar konusunda geniş bir hareket alanına sahip olmaya devam edeceği anlamına geliyor.
Tasarı, Demokrat senatörler tarafından hazırlanmış ve temel amacı, ABD başkanının İran’a yönelik askeri saldırıları Kongre’nin açık onayı olmadan yürütmesini engellemekti. Önerilen düzenleme, başkanın tek başına savaş benzeri operasyonlar başlatmasının önüne geçmeyi ve Kongre’nin anayasal denetim rolünü güçlendirmeyi hedefliyordu. Ancak Senato’da yapılan oylamada tasarı yeterli desteği bulamadı. Oylama sonucunda 47 senatör tasarıya “evet” oyu verirken, 53 senatör “hayır” oyu kullanarak tasarının reddedilmesine neden oldu.
Oylamada dikkat çeken bazı parti içi farklılıklar da yaşandı. Cumhuriyetçi senatör Rand Paul, partisinin genel tutumundan ayrılarak tasarıya destek verdi ve “evet” oyu kullandı. Buna karşılık Demokrat senatör John Fetterman ise tasarıya karşı çıkarak “hayır” oyu veren isimler arasında yer aldı. Bu durum, İran konusunun ABD siyasetinde yalnızca parti çizgileriyle açıklanamayacak kadar karmaşık bir tartışma alanı oluşturduğunu gösterdi.
Senato’daki bu oylama, ABD ile İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının başlamasından sonra Kongre’de yapılan ilk resmi oylama olması açısından da önem taşıyor. Özellikle Orta Doğu’daki gerilimin artması ve İran hedeflerine yönelik saldırıların genişlemesi, Washington’da yürütmenin savaş yetkilerinin sınırları konusunda yeni bir tartışma başlatmış durumda.
ABD’de başkanın savaş yetkileri konusu uzun yıllardır anayasal ve siyasi tartışmaların merkezinde yer alıyor. Bu tartışmaların temelinde ise 1973 yılında kabul edilen War Powers Resolution bulunuyor. Vietnam Savaşı sonrası kabul edilen bu yasa, ABD başkanının başka bir ülkeye karşı askeri operasyon başlatmadan önce Kongre’ye bilgi vermesini ve belirli durumlarda Kongre onayı almasını zorunlu kılıyor. Yasa aynı zamanda, Kongre onayı olmadan yürütülen askeri operasyonların belirli bir süre içinde sona erdirilmesini öngörüyor. Ancak uygulamada birçok başkan, bu yasayı farklı şekillerde yorumlayarak askeri operasyonlar konusunda geniş bir takdir yetkisi kullanmayı sürdürdü.
Senato’da reddedilen son tasarı da aslında bu yetki tartışmasının bir parçasıydı. Tasarının kabul edilmesi durumunda, Trump yönetiminin İran’a yönelik saldırılarının Kongre tarafından açık biçimde yetkilendirilmesi gerekecekti. Ancak tasarının reddedilmesiyle birlikte başkanın mevcut askeri operasyonları yürütme konusunda önemli ölçüde serbest kalmaya devam edeceği değerlendiriliyor.
Öte yandan benzer bir tasarının bu hafta içinde Temsilciler Meclisi’nde de oylanması bekleniyor. Ancak Kongre’nin her iki kanadında da Cumhuriyetçilerin güçlü olması nedeniyle, söz konusu düzenlemenin yasalaşma ihtimalinin oldukça düşük olduğu yorumları yapılıyor. Bu nedenle Trump yönetiminin İran politikası konusunda kısa vadede Kongre’den ciddi bir kısıtlama gelmesi beklenmiyor.
ABD’de yürütme ve yasama organı arasındaki güç dengesi, özellikle savaş ve askeri müdahale konularında sık sık tartışma konusu oluyor. Senato’daki son oylama da bu tartışmanın yeni bir örneği olarak görülüyor. İran ile yaşanan gerilimin nasıl gelişeceği ve Kongre’nin ilerleyen süreçte bu konuda nasıl bir tutum alacağı ise hem ABD iç siyaseti hem de uluslararası ilişkiler açısından yakından takip ediliyor.
