ABD ile İran arasında uzun süredir devam eden gerilim ve çatışma ortamını sona erdirmeyi hedefleyen diplomatik süreçte kritik bir eşik aşıldı. Taraflar arasında yürütülen yoğun müzakerelerin ardından hazırlanan 14 maddelik mutabakat zaptının, ABD Başkanı Donald Trump ile İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan tarafından elektronik ortamda imzalanarak yürürlüğe girdiği açıklandı.
Böylece aylardır uluslararası kamuoyunun yakından takip ettiği barış sürecinde tarihi bir adım atılmış oldu. Anlaşmanın imzalanmasıyla birlikte savaşın sona erdirilmesine yönelik resmi süreç başlarken, gözler bundan sonraki uygulama ve müzakere aşamalarına çevrildi.
İRAN’DAN RESMİ AÇIKLAMA GELDİ
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi yaptığı açıklamada, mutabakat zaptının resmen yürürlüğe girdiğini doğruladı. Bekayi, anlaşmanın iki ülke lideri tarafından dijital ortamda imzalandığını belirterek, Farsça ve İngilizce metinlerin birbirine uygun olduğunu ve karşılıklı olarak onaylandığını ifade etti.
İran Dışişleri Bakanlığı ayrıca daha önce İsviçre’de gerçekleştirilmesi planlanan imza törenine artık ihtiyaç kalmadığını duyurdu. Yetkililer, anlaşmanın elektronik ortamda tamamlanmasının ardından söz konusu toplantının yalnızca diplomatik temaslar amacıyla düzenlenebileceğini bildirdi.
“FÜZELERİMİZİ MÜZAKERE ETMEK İÇİN DEĞİL, KULLANMAK İÇİN ÜRETTİK”
Bekayi’nin açıklamalarında dikkat çeken ifadeler de yer aldı. İran’ın savunma kapasitesinden taviz vermeyeceğini vurgulayan sözcü, ülkenin füze programının müzakere konusu olmadığını belirterek, “Füzelerimiz üzerine müzakere etmek için değil, ateşlemek için” ifadelerini kullandı.
İran yönetimi ayrıca nükleer materyallerin ülke dışına çıkarılmasının da gündemde olmadığını açıkladı. Bu açıklamalar, mutabakata rağmen İran’ın stratejik ve askeri konulardaki temel politikalarını korumaya devam edeceği şeklinde yorumlandı.
LÜBNAN VURGUSU DİKKAT ÇEKTİ
İranlı yetkili, imzalanan mutabakatın yalnızca İran’ın çıkarlarını değil bölgedeki müttefiklerinin güvenliğini de kapsadığını ifade etti. Özellikle Lübnan konusuna vurgu yapan Bekayi, anlaşma metninde Lübnan’ın adının üç kez geçtiğini belirterek ülkenin egemenliği ve toprak bütünlüğüne ilişkin maddelerin mutabakat içinde yer aldığını söyledi.
Bekayi, “Bizim için Lübnan’da savaşın sona ermesi ve kalıcı ateşkes sağlanması en az İran kadar önemlidir” diyerek bölgesel güvenlik konusundaki hassasiyetlerini dile getirdi.
“ASIL ZOR SÜREÇ ŞİMDİ BAŞLIYOR”
Mutabakatın imzalanmasının önemli bir başarı olduğunu belirten İranlı yetkililer, anlaşmanın uygulanmasının hazırlanmasından çok daha zor olabileceğine dikkat çekti. Bekayi, tarafların verdikleri taahhütlere bağlı kalmasının hayati önem taşıdığını ifade ederek, uluslararası anlaşmaların başarısının uygulama sürecine bağlı olduğunu söyledi.
İran yönetimi, geçmişte yaşanan tecrübeler nedeniyle karşı tarafın yükümlülüklerini eksiksiz yerine getirmesini beklediklerini vurgularken, bundan sonraki süreçte uluslararası toplumun da anlaşmanın uygulanmasını yakından takip etmesi gerektiğini savundu.
NÜKLEER DOSYA VE YAPTIRIMLAR İÇİN 60 GÜNLÜK TAKVİM
Mutabakatın en önemli maddelerinden biri de nükleer program ve ekonomik yaptırımlara ilişkin müzakereler oldu. Tarafların anlaşmaya göre yürürlüğe giriş tarihinden itibaren 60 gün içerisinde nükleer faaliyetler ve yaptırımlar konularında kapsamlı görüşmelere başlaması öngörülüyor.
İranlı yetkililer sürecin daha kısa sürede sonuçlanmasının mümkün olduğunu belirtirken, teknik ve siyasi karmaşıklık nedeniyle 60 günlük sürenin makul olduğunu ifade etti. Gerektiği takdirde müzakere süresinin uzatılabileceği de kaydedildi.
BEYAZ SARAY’DAN İMZA GÖRÜNTÜLERİ
Anlaşmanın yürürlüğe girmesinin ardından Beyaz Saray da dikkat çeken görüntüler yayınladı. Görüntülerde ABD Başkanı Donald Trump’ın, G7 Liderler Zirvesi kapsamında bulunduğu Fransa’da anlaşma metnini elektronik ortamda imzaladığı anlar yer aldı.
Versay Sarayı’nda gerçekleştirilen program sırasında imzalanan anlaşma, salonda bulunan liderler tarafından alkışlarla karşılandı. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un da imza sürecine tanıklık ettiği görüldü.
MACRON’DAN DESTEK MESAJI
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, anlaşmanın ardından yaptığı açıklamada gelişmeyi memnuniyetle karşıladığını belirtti. Macron, anlaşmanın Orta Doğu’da kalıcı barış için önemli bir fırsat sunduğunu ifade ederek, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasının küresel enerji piyasalarına olumlu katkı sağlayacağını söyledi.
Macron ayrıca enerji fiyatlarının düşmesine yardımcı olabilecek bu gelişmenin dünya ekonomisi açısından da önemli sonuçlar doğurabileceğini vurguladı.
300 MİLYAR DOLARLIK EKONOMİK DESTEK PLANI
Mutabakat metninde ekonomik iş birliğine ilişkin maddeler de dikkat çekti. Taslağa göre ABD ve bölgesel ortakları, İran’ın yeniden ekonomik kalkınmasını desteklemek amacıyla en az 300 milyar dolarlık finansman paketi oluşturmayı taahhüt ediyor.
Bu finansman planının ayrıntılarının önümüzdeki 60 gün içinde yapılacak müzakereler sonucunda netleştirilmesi bekleniyor. Uzmanlar, söz konusu ekonomik desteğin hayata geçirilmesi halinde bunun bölge ekonomisi üzerinde önemli etkiler yaratabileceğini değerlendiriyor.
Tarihi mutabakatın ardından dünya kamuoyu şimdi anlaşmanın sahadaki yansımalarını ve tarafların yükümlülüklerini ne ölçüde yerine getireceğini yakından takip ediyor.
