Kanser tedavisinde son yıllarda hız kazanan kişiselleştirilmiş tedavi çalışmalarına bir yenisi daha eklendi. Merck ve Moderna iş birliğiyle geliştirilen, bağışıklık tedavisinde kullanılan Keytruda ile birlikte uygulanan kişiye özel mRNA aşısı, yüksek riskli cilt kanseri türlerinden biri olan melanom hastaları üzerinde yürütülen klinik çalışmalarda dikkat çekici sonuçlar ortaya koydu.
BBC’nin aktardığı gelişmeye göre, ameliyatla tümörü çıkarılan yüksek riskli melanom hastalarında uygulanan kombinasyon tedavisi, hastaların kansersiz kalma süresini uzatırken hastalığın yeniden ortaya çıkma ve başka organlara yayılma riskinin azaltılmasına yönelik umut verdi.
Ancak uzmanlar, elde edilen sonuçların önemli olmakla birlikte tedavinin henüz tüm kanser hastaları için kullanılabilecek standart bir tedavi haline gelmediğinin de altını çiziyor.
Aşı hastaya özel hazırlanıyor
Yeni nesil tedavinin en dikkat çekici özelliği, klasik anlamdaki koruyucu aşılardan farklı olarak her hastaya özel hazırlanması.
Tedavinin geliştirilme sürecinde hastanın tümör dokusundan alınan örnek ayrıntılı şekilde inceleniyor. Tümörün DNA dizilimi analiz edilerek kanser hücrelerinde bulunan ve hastaya özgü mutasyonlar belirleniyor.
Daha sonra bu bilgiler kullanılarak kişiye özel bir mRNA aşısı hazırlanıyor. Amaç, bağışıklık sistemine hastanın tümöründe bulunan belirli özellikleri tanıtmak ve vücutta ameliyat sonrasında kalmış olabilecek kanser hücrelerini daha kolay fark ederek hedeflemesine yardımcı olmak.
Bu yönüyle yöntem, her hastaya aynı ilacın uygulandığı geleneksel yaklaşımlardan farklı bir anlayış ortaya koyuyor.
Keytruda ile birlikte kullanılıyor
Geliştirilen mRNA aşısı tek başına değil, bağışıklık sisteminin kanser hücrelerine karşı verdiği yanıtı güçlendirmeyi amaçlayan Keytruda ile birlikte uygulanıyor.
Tedavinin temel hedefi, ameliyatla görünür tümör tamamen çıkarılmış olsa bile vücutta kalmış olabilecek mikroskobik kanser hücrelerinin bağışıklık sistemi tarafından tanınmasını sağlamak.
Çünkü özellikle yüksek riskli melanom hastalarında ameliyat sonrasında hastalığın yeniden ortaya çıkması veya farklı organlara yayılması önemli bir sorun olarak görülüyor.
Bu nedenle kanserin ameliyat sonrasında nüksetmesini mümkün olduğunca engellemek, tedavinin en önemli hedeflerinden biri.
Klinik çalışmalardan dikkat çeken sonuç
Binden fazla hastanın katıldığı üçüncü aşama klinik çalışmada, kişiye özel mRNA aşısının Keytruda ile birlikte kullanıldığı hastalar ile yalnızca Keytruda tedavisi alan hastalar karşılaştırıldı.
Çalışmada elde edilen verilere göre kombinasyon tedavisi, melanomun yeniden ortaya çıkması ve kanserin başka organlara yayılması riskinde belirgin bir düşüş sağladı.
Bu sonuçlar, özellikle ameliyat sonrasında yüksek nüks riski taşıyan hastalar açısından büyük önem taşıyor.
Araştırmacılar, kişiye özel aşı yaklaşımının bağışıklık sistemini doğrudan hastanın tümöründeki özelliklere göre yönlendirmesinin tedavide önemli bir avantaj sağlayabileceğini düşünüyor.
Amaç kanserin geri dönmesini engellemek
Bu teknolojide temel hedef yalnızca mevcut tümörü ortadan kaldırmak değil, hastalığın yeniden ortaya çıkmasını mümkün olduğunca önlemek.
Ameliyat sonrasında görüntüleme yöntemleriyle tespit edilemeyecek kadar küçük kanser hücrelerinin vücutta kalması, bazı hastalarda ilerleyen dönemde hastalığın tekrar ortaya çıkmasına neden olabiliyor.
Kişiye özel mRNA aşısının ise bağışıklık sistemine kanser hücrelerinin belirli özelliklerini tanıtması ve bu hücrelere karşı daha güçlü bir bağışıklık yanıtı oluşturması amaçlanıyor.
Bu nedenle uzmanlar, elde edilen sonuçların kişiselleştirilmiş kanser tedavileri açısından önemli bir gelişme olduğunu değerlendiriyor.
Başka kanser türlerinde de deneniyor
Merck ve Moderna, söz konusu teknolojinin yalnızca melanomla sınırlı kalmaması için çalışmalarını sürdürüyor.
Aynı mRNA aşı yaklaşımının akciğer, böbrek ve mesane kanseri gibi farklı kanser türlerinde de test edildiği belirtiliyor.
Eğer devam eden klinik çalışmalar benzer şekilde olumlu sonuçlar verirse, kişiye özel mRNA teknolojisinin farklı kanser türlerinin tedavisinde de kullanılmasının önü açılabilir.
Bu durum, kanser tedavisinde hastalığın türünün yanı sıra kişinin tümöründe bulunan genetik özelliklerin de tedavi kararlarında daha fazla rol oynadığı yeni bir dönemin başlangıcı olabilir.
Uzmanlar temkinli iyimser
Çalışmanın sonuçları kanser araştırmaları açısından heyecan yaratırken uzmanlar yine de temkinli olunması gerektiğini belirtiyor.
Araştırma sonuçlarının bağımsız bilim insanları tarafından ayrıntılı şekilde değerlendirilmesi ve hakemli bilimsel dergilerde yayımlanması gerekiyor. Ayrıca tedavinin sağlık sistemlerinde rutin olarak kullanılabilmesi için gerekli ruhsatlandırma ve onay süreçlerinin de tamamlanması gerekiyor.
Dolayısıyla söz konusu gelişme, bugün itibarıyla “kanser tamamen tedavi ediliyor” ya da “nüks riski tamamen ortadan kalkıyor” anlamına gelmiyor. Klinik araştırmalarda elde edilen sonuçlar umut verici olsa da tedavinin uzun vadeli etkinliği ve hangi hasta gruplarında en fazla fayda sağlayacağının daha fazla araştırmayla ortaya konması bekleniyor.
Kanser tedavisinde kişiselleştirilmiş dönem
Kişiye özel mRNA aşısı çalışmaları, kanser tedavisinin giderek hastanın tümörünün genetik özelliklerine göre şekillendirildiği yeni yaklaşımın dikkat çekici örneklerinden biri olarak öne çıkıyor.
Her tümörün kendine özgü mutasyonlara sahip olabilmesi, gelecekte tedavilerin de bu farklılıklara göre hazırlanmasının önünü açabilir.
Melanom hastalarında elde edilen son klinik veriler, bu yaklaşımın potansiyeline ilişkin önemli bir işaret olarak değerlendiriliyor. Araştırmaların sonuçları ve resmi onay süreçleri tamamlandıkça, kişiye özel kanser aşılarının hangi hastalarda ve hangi koşullarda kullanılabileceği daha net ortaya çıkacak.
Şimdilik uzmanların değerlendirmesi ise net: Bu sonuçlar kanser tedavisinde önemli bir umut yaratıyor, ancak tedavinin rutin kullanıma girmesi için bilimsel inceleme ve resmi onay süreçlerinin tamamlanması gerekiyor.
