İran’da derinleşen ekonomik kriz, ülke genelinde geniş çaplı protestolara yol açtı. 28 Aralık’ta başlayan gösteriler, beşinci gününde şiddet olayları ve can kaybı haberleriyle daha da tırmandı. Ulusal para birimi riyalde yaşanan sert değer kaybı, halkın tepkisini sokaklara taşırken, başkent Tahran başta olmak üzere birçok kentte hayat adeta durma noktasına geldi.
Riyaldeki Çöküş Protestoları Tetikledi
Ülkede uzun süredir devam eden ekonomik sıkıntılar, riyalin son dönemde hızlanan değer kaybıyla birlikte daha görünür hâle geldi. Resmi olmayan piyasalarda riyalin tarihi dip seviyelere gerilemesi, özellikle büyük şehirlerde halkın tepkisini artırdı. Başkent Tahran’da binlerce kişi, döviz kurlarındaki sert yükselişi ve artan hayat pahalılığını protesto etmek için sokaklara çıktı.
Göstericiler, fiyat istikrarının sağlanması, alım gücünün korunması ve kur krizine karşı acil önlemler alınması çağrısında bulunurken, bazı grupların hükümet ve rejim karşıtı sloganlar attığı bildirildi.
Ekonomik Kriz Derinleşiyor
Protestolar sürerken, Merkez Bankası Başkanı Muhammed Reza Farzin’in istifa ettiği yönündeki iddialar ülkedeki belirsizliği daha da artırdı. Ekonomik krizin derinleşmesiyle birlikte başkentte yüzlerce iş yeri kepenk kapattı. Esnafın, fiyatlardaki ani dalgalanmalar nedeniyle satış yapmakta zorlandığı, bazı işletmelerin ise geçici olarak faaliyetlerini durdurduğu ifade edildi.
Uzmanlar, riyaldeki sert değer kaybının enflasyonu hızlandırdığını ve özellikle gıda ile temel tüketim maddelerinin fiyatlarının günlük bazda arttığını belirtiyor.
Şiddet Olayları ve Can Kayıpları
Protestoların yayılmasıyla birlikte bazı bölgelerde şiddet olayları yaşanmaya başladı. Fars Haber Ajansı, Loristan eyaletine bağlı Azna kentinde bir polis karakoluna düzenlenen saldırıda üç kişinin hayatını kaybettiğini, 17 kişinin yaralandığını duyurdu. Olaylarla bağlantılı olarak 30 kişinin gözaltına alındığı ve soruşturma başlatıldığı bildirildi.
Öte yandan, Lordegan ile Chaharmahal ve Bahtiyari eyaletlerinde de çatışmaların yaşandığı, kamu binaları ve bankaların zarar gördüğü aktarıldı. Yetkililer, bazı bölgelerde sükûnetin sağlandığını ve protestoları organize ettiği öne sürülen kişilerin gözaltına alındığını açıkladı.
Pezeşkiyan’dan Diyalog Mesajı
Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, protestoların ardından yaptığı açıklamada, Tahran’da döviz kurlarındaki sert yükselişe karşı sokağa çıkan göstericilerle diyalog kurulması talimatı verdiğini duyurdu. Ekonomik sorunların halk için temel bir kaygı haline geldiğini vurgulayan Pezeşkiyan, İçişleri Bakanı’na protestocuların temsilcileriyle görüşülmesi yönünde talimat verdiğini söyledi.
Pezeşkiyan, hükümetin halkın dile getirdiği talepleri dikkate alacağını belirterek, bankacılık sisteminin düzeltilmesi, fiyat istikrarının sağlanması ve vatandaşların satın alma gücünün korunmasının öncelikler arasında yer aldığını ifade etti.
Rejim Karşıtı Semboller Hedefte
Protestolar sırasında rejim karşıtı grupların sembolik eylemleri de dikkat çekti. Göstericilerin, Kasım Süleymani’nin heykelini ve İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney’in posterlerini ateşe verdiği görüntüler sosyal medyada geniş yankı uyandırdı.
Riyalde Tarihi Kayıp
Piyasa verilerine göre İran riyali, resmi olmayan piyasalarda ABD doları karşısında yaklaşık 1 milyon 400 bin, euro karşısında ise 1 milyon 700 bin seviyelerine kadar geriledi. Uzmanlar, bu sert düşüşün enflasyon baskısını artırdığına ve özellikle dar gelirli kesimler üzerindeki ekonomik yükü ağırlaştırdığına dikkat çekiyor.
Ekonomik belirsizliğin sürmesi hâlinde protestoların önümüzdeki günlerde de devam edebileceği belirtilirken, ülkede gözler hükümetin atacağı adımlara çevrilmiş durumda.
