İran’da ekonomik kriz ve yerel para biriminin döviz karşısındaki hızlı değer kaybı nedeniyle başlayan protestolar, kısa sürede ülke genelinde büyük bir toplumsal hareketliliğe dönüştü. Tahran Büyük Çarşı’da 28 Aralık 2025’te başlayan gösteriler, hızla başkent dışındaki birçok şehre yayıldı ve ülke çapında ciddi güvenlik endişeleri oluşturdu.
ABD merkezli İran İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı tarafından paylaşılan son rapora göre, 17 gündür devam eden gösterilerde toplam can kaybı 2 bin 550’ye ulaştı. Ölenler arasında 12’si 18 yaşından küçük olmak üzere 2 bin 403 sivil gösterici bulunuyor. Ayrıca emniyet güçlerine bağlı 147 kişi de protestolar sırasında yaşamını yitirdi.
GÖZALTILAR VE YARALILAR
Raporda, olaylar sırasında 18 bin 434 kişinin gözaltına alındığı ve 1.134 kişinin de yaralandığı bildirildi. Gözaltı ve yaralanma rakamları, protestoların şiddet düzeyini ve ülke genelinde güvenlik güçlerinin müdahale yoğunluğunu gözler önüne seriyor. İran yetkililerinden ise olaylarla ilgili resmi bir açıklama henüz gelmedi.
GÖSTERİLERİN SEBEP OLDUĞU KRİZLER
Gösterilerin temel nedeni, İran’da yerel para biriminin hızla değer kaybetmesi ve buna bağlı olarak yaşam maliyetlerinin artması olarak gösteriliyor. Halk, temel ihtiyaç maddelerinin fiyatlarındaki artışa ve ekonomik politikaların yol açtığı krizlere karşı tepkilerini sokaklara taşıdı.
Protestoların yayılmasının ardından, güvenlik güçleri birçok şehirde yoğun önlemler aldı ve bazı bölgelerde sokağa çıkma yasakları uygulandı. Ancak göstericiler, özellikle gençler ve öğrenci grupları, sokaklarda kalmaya devam ederek hükümete karşı ekonomik ve siyasi taleplerini dile getirdi.
ÖNCEKİ RAPORLAR VE GELİŞMELER
İran İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı’nın 16. gün için yayınladığı raporda, ölü sayısı 664, gözaltına alınan kişi sayısı ise 10 bin 721 olarak açıklanmıştı. Ancak son güncellemelerle birlikte ölü ve gözaltı sayılarının dramatik biçimde arttığı görülüyor. Bu durum, protestoların şiddeti ve hükümetin müdahale yöntemlerinin sertliğine işaret ediyor.
ULUSLARARASI TEPKİLER
Uluslararası toplum, İran’daki gösterileri yakından takip ediyor. İnsan hakları örgütleri, sivillerin korunması, orantısız güç kullanımının önlenmesi ve gözaltına alınanların haklarının gözetilmesi çağrısında bulunuyor. Birleşmiş Milletler ve Avrupa Birliği yetkilileri de olayları yakından izlediklerini ve İran hükümetine diyalog yoluyla çözüm çağrısı yaptıklarını açıkladı.
