Türkiye’de akaryakıt fiyatlarında artışları sınırlamak ve enflasyon üzerindeki etkilerini kontrol altında tutmak amacıyla Eşel Mobil Sistemi yeniden yürürlüğe girdi. Konuya ilişkin Cumhurbaşkanı Kararı, Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Sistem, uluslararası petrol fiyatları veya döviz kurlarındaki artışların akaryakıt fiyatlarına yansımasını sınırlamak için Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) oranlarının geçici olarak düzenlenmesini öngörüyor.
Buna göre petrol fiyatlarında veya döviz kurunda meydana gelen artışlar, akaryakıt ürünlerinin ÖTV tutarlarına yansıtılırken artışın yalnızca yüzde 25’i kadar fiyatlara yansıyacak; geri kalan yüzde 75’i ise vergi indirimleriyle karşılanacak. Örneğin, motorin, benzin veya LPG fiyatlarındaki 10 liralık artışın yalnızca 2,5 lirası vatandaşa yansıyacak, kalan 7,5 lira ÖTV ve KDV düzenlemeleriyle dengelecek. Böylece yüksek petrol fiyatlarının vatandaşın bütçesi üzerindeki etkisi sınırlanacak ve enflasyonla mücadele önceliklendirilmiş olacak.
Sistem, 2 Mart 2026 tarihi baz alınarak devreye alındı. Bu tarihten itibaren bazı petrol ürünlerinin fiyatı artarsa, ÖTV tutarları artışın yüzde 75’i kadar azaltılarak uygulanacak. Bu kapsamda benzinde litre başına 14,8277 lira, motorinde litre başına 13,9006 lira ve LPG’de kilogram başına 11,3830 lira kadar ÖTV indirimi uygulanabilecek. Tersine, petrol ürünlerinde fiyat düşüşü yaşanırsa azalış tutarının yüzde 75’i kadar ÖTV artırılacak; fakat artırılan tutar 2 Mart’ta uygulanan ÖTV’yi geçmeyecek.
Eşel Mobil Sistemi’nin yeniden devreye alınması, son dönemde jeopolitik gelişmelerle yükselen petrol fiyatlarıyla yakından ilişkili. ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları, İran’ın Hürmüz Boğazı’na uyguladığı geçiş ambargosu gibi uluslararası gelişmeler petrol fiyatlarının yükselmesine yol açtı ve bu artışlar doğrudan akaryakıt fiyatlarına yansımaya başlamıştı. Önceki gün beklenen 6,69 liralık motorin zammı da eşel mobil sisteminin devreye gireceği beklentisiyle ertelenmişti.
Sistem, Türkiye’de daha önce de uygulanmıştı ancak 2021 yılının son çeyreğinde döviz kuru artışları nedeniyle kaldırılmıştı. Yeniden yürürlüğe alınmasıyla birlikte yüksek petrol fiyatlarının halkın bütçesine etkisi sınırlandırılacak ve piyasa fiyatlarının aşırı artmasının önüne geçilecek. Böylece enflasyonist baskılar azaltılırken, vatandaşların akaryakıt ve LPG ürünlerine erişimi korunmuş olacak.
Uygulama, hem benzin hem motorin hem de LPG’de fiyat artışlarının ÖTV ve KDV düzenlemeleri ile sınırlı bir şekilde yansıtılmasını sağlayarak devletin bütçe gelirinden feragat edilmesini de içeriyor. Bu sayede, yüksek miktarda vergi gelirinden vazgeçilerek fiyat istikrarı ve enflasyonla mücadele önceliklendiriliyor.
Özetle, Eşel Mobil Sistemi’nin yeniden devreye alınması, uluslararası petrol fiyatlarındaki dalgalanmaların Türkiye’deki akaryakıt fiyatlarına doğrudan yansımalarını sınırlandıracak, vatandaşın bütçesi üzerindeki yükü hafifletecek ve enflasyonla mücadelede önemli bir araç olarak kullanılacak. Sistem, hem artış hem de düşüş durumlarında ÖTV düzenlemeleriyle fiyatların kontrollü şekilde yönetilmesini sağlayacak ve piyasa istikrarını koruyacak.
