Son yıllarda dijital bankacılığın yaygınlaşmasıyla birlikte dolandırıcılık yöntemleri de çeşitlenmeye başladı. Özellikle banka hesaplarının ve IBAN numaralarının üçüncü kişiler tarafından kullanılması üzerinden gerçekleştirilen dolandırıcılık olayları, Türkiye’de ciddi bir hukuki ve toplumsal sorun haline geldi. Bu süreçte birçok kişi, hesabını kullandırdığı kişinin dolandırıcılık faaliyetinde bulunduğunu bilmediğini ileri sürse de, hakkında “nitelikli dolandırıcılık” suçlamasıyla soruşturma açılması veya ceza alması nedeniyle mağdur olduğunu ifade ediyor.
Bu konuda kamuoyunda oluşan yoğun talepler üzerine, AK Parti tarafından hazırlanan ve kamuoyunda “12. Yargı Paketi” olarak bilinen kanun teklifine yönelik yeni bir düzenleme üzerinde çalışıldığı açıklandı. Düzenlemenin amacı, dolandırıcılık suçunu bizzat işleyen kişiler ile hesabını bilinçsizce kullandıran kişiler arasındaki hukuki ayrımı daha net hale getirmek.
IBAN Mağdurları Kimler?
Son dönemde özellikle gençler, öğrenciler, işsizler ve ek gelir arayışında olan vatandaşlar, sosyal medya veya çeşitli internet platformları üzerinden yapılan tekliflerle banka hesaplarını başkalarına kullandırabiliyor. Bazı durumlarda hesap sahipleri bunun yasal bir işlem olduğunu düşünürken, bazı durumlarda ise küçük bir komisyon karşılığında hesaplarını kullanıma açıyor.
Ancak daha sonra bu hesapların dolandırıcılık faaliyetlerinde kullanıldığı ortaya çıktığında, hesap sahibi de soruşturmanın içine dahil oluyor. Mevcut uygulamada birçok dosyada kişiler hakkında Türk Ceza Kanunu’nun 158. maddesi kapsamında “nitelikli dolandırıcılık” suçlaması yöneltilebiliyor.
Bu suçun cezası oldukça ağır. TCK 158’e göre nitelikli dolandırıcılık suçunda 3 yıldan 10 yıla kadar hapis cezası öngörülüyor. Bu nedenle hesabını kullandıran ancak dolandırıcılık kastı taşımadığını savunan kişiler uzun süredir yasal düzenleme talep ediyor.
12. Yargı Paketi’nde Neler Değişecek?
TBMM Başkanlığı’na sunulan 12. Yargı Paketi’nin ilk halinde bu konuya ilişkin düzenleme yer almadı. Ancak AK Parti kaynakları, çalışmaların henüz tamamlanmaması nedeniyle teklif metnine eklenemediğini, düzenlemenin daha sonra önerge yoluyla pakete dahil edilmesinin planlandığını açıkladı.
Edinilen bilgilere göre, Türk Ceza Kanunu’nun 158. maddesine yeni bir fıkra eklenmesi gündemde. Böylece hesabını kullandıran ancak dolandırıcılık suçunu doğrudan işlemeyen kişiler için ayrı bir suç tanımı oluşturulabilecek.
Bu yeni düzenleme ile söz konusu kişilerin mevcut durumda uygulanan ağır “nitelikli dolandırıcılık” hükümleri yerine daha farklı bir ceza rejimine tabi tutulması hedefleniyor.
Yeni Suç Tanımı ve Olası Cezalar
Yetkililerin verdiği bilgilere göre, üzerinde çalışılan modelde banka hesabını kullandıran kişiler için ayrı bir suç tanımı yapılması değerlendiriliyor.
Henüz kesinleşmiş bir metin bulunmasa da kulislerde konuşulan seçeneklerden biri, bu kişiler için 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası öngörülmesi.
Böylece;
- Dolandırıcılığı planlayan ve yöneten kişiler,
- Dolandırıcılık gelirini yöneten örgütlü yapılar,
- Hesabını bilinçli şekilde suç faaliyetinde kullandıran kişiler
ile
- Olayın boyutunu kavrayamayan,
- Kandırılan,
- Hatır için hesabını kullandıran,
- Küçük bir menfaat karşılığında hesabını veren
kişiler arasında daha belirgin bir hukuki ayrım yapılması amaçlanıyor.
Yargıtay’ın Yaklaşımı Ne?
AK Parti yetkilileri açıklamalarında Yargıtay’ın mevcut içtihatlarına da dikkat çekti.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun kararlarına göre, bir kişinin dolandırıcılık suçundan cezalandırılabilmesi için suçun manevi unsurunun, yani kastın bulunması gerekiyor.
Eğer kişi gerçekten dolandırıcılık faaliyetinden habersizse ve hesabını kandırılarak kullandırmışsa, bazı dosyalarda beraat kararı verilebiliyor.
Ancak uygulamada her olayın koşulları farklı olduğundan, soruşturma ve yargılama süreçlerinde farklı değerlendirmeler yapılabiliyor. Bu durum da benzer olaylarda farklı sonuçların ortaya çıkmasına neden olabiliyor.
Hazırlanan yeni düzenlemenin, uygulamadaki bu farklılıkları azaltması ve daha öngörülebilir bir hukuk sistemi oluşturması hedefleniyor.
Dolandırıcılık Dosyalarında Büyük Artış
Yetkililer, Türkiye genelinde yalnızca IBAN kullanımına ilişkin değil, her türlü dolandırıcılık suçunu kapsayan soruşturma ve kovuşturma dosyalarının sayısının yaklaşık 400 bine ulaştığını belirtiyor.
Bu rakam, bilişim sistemleri ve bankacılık araçları kullanılarak işlenen suçların son yıllarda ne kadar arttığını ortaya koyuyor.
Uzmanlara göre özellikle:
- Sahte yatırım vaatleri,
- Kripto para dolandırıcılıkları,
- Sosyal medya üzerinden yapılan satışlar,
- Kiralık hesap kullanımı,
- Para transferi zincirleri
gibi yöntemler nedeniyle banka hesapları suç organizasyonlarının önemli araçlarından biri haline gelmiş durumda.
Zararın Karşılanmasına İndirim Gündemde
Düzenleme kapsamında değerlendirilen bir diğer konu ise mağdurun zararının giderilmesi halinde uygulanabilecek ceza indirimleri.
Yetkililer, dolandırıcılık nedeniyle oluşan maddi zararın karşılanması durumunda cezada indirim yapılabilmesi seçeneği üzerinde de çalışıldığını ifade ediyor.
Böylece hem mağdurun zararının telafi edilmesi hem de suçun niteliğine göre daha adil bir ceza sistemi kurulması amaçlanıyor.
Esas Mağdur Kim?
AK Parti yetkilileri açıklamalarında önemli bir noktaya da vurgu yaptı. Yetkililere göre düzenleme hazırlanırken asıl mağdurun dolandırılan vatandaşlar olduğu gerçeği göz ardı edilmemeli.
Çünkü dolandırıcılık suçlarında temel zarar gören taraf, parasını veya malvarlığını kaybeden kişiler olarak görülüyor. Bu nedenle yapılacak düzenlemenin hem dolandırılan vatandaşların haklarını koruması hem de hesabını kullandırdığı için suçla ilişkilendirilen kişilerin durumunu adil şekilde değerlendirmesi gerekiyor.
Sonuç
- Yargı Paketi kapsamında hazırlanması planlanan düzenleme, son yıllarda sıkça gündeme gelen “IBAN mağdurları” tartışmasına yeni bir boyut kazandırabilir. Eğer çalışma yasalaşırsa, hesabını dolandırıcılık amacıyla kullandıran kişiler ile dolandırıcılık kastı bulunmadan hesabını kullandıran kişiler arasında daha net bir ayrım yapılabilecek.
Ancak düzenlemenin kesin içeriği henüz netleşmiş değil. TBMM Adalet Komisyonu ve Genel Kurul görüşmeleri sırasında önerge verilmesi halinde nihai metin ortaya çıkacak. Bu nedenle hem mağdurlar hem de hukuk çevreleri, düzenlemenin son şeklini yakından takip ediyor.
