Yurt dışında yaşayan milyonlarca Türk vatandaşını yakından ilgilendiren önemli bir askerlik düzenlemesi Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin gündemine geldi. Hazırlanan yeni yasa teklifiyle birlikte, zorunlu askerlik uygulamasının bulunduğu ülkelerde askerlik görevini yerine getiren çifte vatandaş Türklerin bu hizmeti artık Türkiye’de de geçerli sayılacak. Düzenlemenin hayata geçmesiyle birlikte yaklaşık 170 bin kişinin askerlik yükümlülüğü konusunda yaşadığı mağduriyetin giderilmesi hedefleniyor.
Yeni düzenleme, özellikle Avrupa’da yaşayan ve hem Türk hem de yaşadıkları ülkenin vatandaşlığına sahip olan gurbetçiler açısından önemli bir değişiklik anlamına geliyor. Bugüne kadar yaşadıkları ülkede zorunlu askerlik görevini tamamlayan birçok Türk vatandaşı, Türkiye’de askerlik işlemlerini yerine getirmediği gerekçesiyle “asker kaçağı” statüsünde değerlendiriliyordu. Bu durum hem Türkiye’ye giriş çıkışlarda hem de resmi işlemlerde çeşitli sorunlara neden oluyordu.
TBMM Dışişleri Alt Komisyonu’nda düzenlenen toplantıda sunum yapan Dışişleri Bakanlığı Konsolosluk Hizmetleri ve Yurtdışında Yaşayan Vatandaşlar Genel Müdürü Esin Çakıl, yeni düzenlemenin gerekçelerine ilişkin önemli bilgiler paylaştı. Çakıl, özellikle Almanya’nın 2024 yılında yürürlüğe koyduğu çifte vatandaşlık düzenlemesine rağmen beklenen sayıda Türk vatandaşının yeniden Türk vatandaşlığına dönmediğini söyledi.
Verilen bilgilere göre Almanya’da yaşayan 568 bin 524 mavi kart sahibi bulunuyor. Almanya’da çifte vatandaşlık yasasının yürürlüğe girdiği 27 Haziran 2024 tarihinden 30 Haziran 2026’ya kadar yalnızca 38 bin 169 kişi yeniden Türk vatandaşlığı için başvuruda bulundu. Bunlardan 38 bin 127 kişinin işlemleri tamamlandı.
Esin Çakıl, başvuru sayılarının beklentilerin altında kaldığını belirterek bunun en önemli nedenlerinden birinin Alman makamlarına duyulan güvensizlik olduğunu ifade etti. Çifte vatandaşlık hakkının ilerleyen yıllarda kaldırılabileceği veya yeniden Alman vatandaşlığından çıkarılabilecekleri yönündeki endişelerin vatandaşları tedirgin ettiğini belirten Çakıl, Avrupa’da aşırı sağın yükselişinin de bu kaygıları artırdığına dikkat çekti.
Yetkililere göre vatandaşlığa dönüş konusunda yaşanan çekincelerin bir diğer önemli nedeni ise askerlik yükümlülüğü. Türkiye’de askerlik yapmak zorunda kalabileceklerini düşünen birçok gurbetçi, yeniden Türk vatandaşlığına geçmekten kaçınıyor. Hazırlanan yeni düzenlemenin bu endişeleri büyük ölçüde ortadan kaldırması bekleniyor.
Tasarıya göre yalnızca zorunlu askerlik uygulamasının bulunduğu ve Cumhurbaşkanı tarafından belirlenecek ülkelerde askerlik yapan veya askerlik hizmetini tamamlamış kabul edilen Türk vatandaşları bu haktan yararlanabilecek. Böylece ilgili ülkelerde tamamlanan askerlik hizmeti Türkiye’de de geçerli kabul edilecek ve vatandaşlardan ikinci kez askerlik yapmaları istenmeyecek.
Konsolosluk Mevzuat ve Takip Dairesi Başkanı Mevlüt Eröz ise mevcut uygulamadaki tarih sınırlamalarının da kaldırılacağını açıkladı. Yeni sistemle birlikte hangi ülkelerin kapsama alınacağı Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenecek. Yapılan hesaplamalara göre düzenlemeden yaklaşık 170 bin Türk vatandaşı faydalanabilecek.
Mevcut mevzuatta yurt dışında zorunlu askerlik görevini tamamlayan Türk vatandaşlarının Türkiye’deki askerlik yükümlülükleri devam ettiği için birçok kişi asker kaçağı durumuna düşebiliyordu. Yeni düzenleme sayesinde bu mağduriyetlerin sona erdirilmesi ve çifte vatandaşlığa geçiş sürecinin daha cazip hale getirilmesi amaçlanıyor.
Öte yandan, bugün birçok Avrupa ülkesinde zorunlu askerlik uygulaması bulunmuyor. Fransa, Birleşik Krallık, Belçika, Hollanda ve Almanya gibi ülkelerde zorunlu askerlik kaldırılmış durumda. Bu nedenle düzenleme yalnızca zorunlu askerliğin yürürlükte olduğu ve Cumhurbaşkanınca belirlenecek ülkelerde askerlik yapan vatandaşları kapsayacak.
TBMM’deki görüşmelerin tamamlanmasının ardından yasalaşması beklenen düzenleme, özellikle yurt dışında yaşayan çifte vatandaş Türkler için askerlik konusunda uzun yıllardır devam eden önemli bir sorunun çözülmesini sağlayacak. Yeni sistemle birlikte hem vatandaşlığa dönüş süreçlerinin hızlanması hem de askerlik nedeniyle yaşanan hukuki belirsizliklerin ortadan kaldırılması hedefleniyor.
