Orta Doğu’da aylardır devam eden gerilim, diplomasi trafiğine rağmen sıcaklığını koruyor. Bölgede askeri hareketliliğin arttığı bir dönemde dikkat çeken bir iddia, ABD basınından geldi. The New York Times’ın İranlı ve Iraklı yetkililere dayandırdığı habere göre, Washington yönetiminin Irak Başbakanı Ali ez-Zeydi aracılığıyla Tahran’a ilettiği ateşkes teklifi İran tarafından kabul edilmedi.
İddiaya göre ABD, bölgedeki tansiyonu düşürmek ve taraflar arasında doğrudan bir çatışmayı önlemek amacıyla Irak üzerinden diplomatik bir girişimde bulundu. Bu kapsamda Irak Başbakanı Ali ez-Zeydi’nin İran’a gerçekleştirdiği resmi ziyaret sırasında Washington’un hazırladığı ateşkes önerisini Tahran yönetimine ilettiği öne sürüldü. Ancak İranlı yetkililerin söz konusu teklifi yeterli bulmadığı ve resmi olarak reddettiği belirtildi.
Haberde yer alan bilgilere göre İran yönetimi, teklifin Hürmüz Boğazı’nın geleceğine ilişkin herhangi bir kalıcı çözüm içermediğini savundu. Tahran’ın özellikle Basra Körfezi’nin güvenliği ve Hürmüz Boğazı’nın statüsünü kapsayan uzun vadeli güvenceler talep ettiği, yalnızca geçici bir ateşkes formülünün İran açısından kabul edilebilir görülmediği ifade edildi.
İranlı kaynakların, “geçici anlaşmaların mevcut sorunları çözmeyeceği” görüşünü dile getirdiği ve bölgedeki krizlerin köklü biçimde ele alınmasını istediği aktarıldı. Bu nedenle ABD’nin önerisinin kapsamının dar olduğu değerlendirilerek teklifin geri çevrildiği öne sürüldü.
Öte yandan haberde, Washington tarafından hazırlandığı belirtilen ateşkes teklifinin içeriğine ilişkin ayrıntıların henüz kamuoyuyla paylaşılmadığı kaydedildi. Teklifin hangi maddeleri içerdiği, ne kadar süreyi kapsadığı ve taraflardan hangi taahhütleri istediği konusunda resmi bir açıklama bulunmuyor.
Söz konusu diplomatik girişim, Irak Başbakanı Ali ez-Zeydi’nin Tahran temasları sırasında gündeme geldi. Ez-Zeydi, İran Cumhurbaşkanı Mesut Pezeşkiyan tarafından resmi törenle karşılanırken, iki ülke arasında ekonomi, enerji, ulaştırma ve güvenlik başta olmak üzere birçok alanda iş birliğini geliştirmeyi amaçlayan görüşmeler gerçekleştirildi.
Liderler, heyetler arası toplantıların ardından çeşitli alanlarda ortaklık öngören anlaşmalar ve mutabakat zaptlarını imzaladı. Ziyaretin resmi gündemi ağırlıklı olarak ikili ilişkiler olsa da ABD’nin ateşkes önerisinin perde arkasında yapılan temaslarda ele alındığı iddiası uluslararası kamuoyunun dikkatini çekti.
İran ile ABD arasında uzun süredir doğrudan diplomatik temasların sınırlı olması nedeniyle Irak, Umman ve Katar gibi bölge ülkeleri zaman zaman arabulucu rolü üstleniyor. Irak yönetimi de son yıllarda hem Washington hem de Tahran ile yakın temaslarını sürdürerek bölgesel gerilimin azaltılması için diplomatik girişimlerde bulunuyor.
Ancak New York Times’ın gündeme taşıdığı son iddia, taraflar arasında ortak bir zeminin henüz oluşmadığını gösteriyor. İran’ın geçici bir ateşkes yerine daha kapsamlı ve kalıcı güvenlik düzenlemeleri talep ettiği belirtilirken, ABD cephesinden konuya ilişkin resmi bir doğrulama ya da yalanlama gelmiş değil.
Uzmanlar ise bölgedeki mevcut tablo nedeniyle diplomatik kanalların tamamen kapanmadığını, ancak kalıcı bir uzlaşının sağlanabilmesi için tarafların güvenlik, enerji yolları ve Hürmüz Boğazı’nın geleceği gibi temel başlıklarda ortak bir çözüm üzerinde anlaşması gerektiğini değerlendiriyor. İran’ın söz konusu teklifi reddettiği yönündeki iddia doğrulanırsa, Orta Doğu’daki diplomatik süreçlerin önümüzdeki dönemde daha zorlu bir aşamaya girmesi bekleniyor.
