Pegasus Hava Yolları’nın patronu Ali Sabancı’ya, kamu kaynaklarıyla büyük bir teşvik desteği sağlandı. Devlet teşvikleriyle desteklenen 100 uçaklık yatırımın en az 44’ünün, vergi avantajları sayesinde “bedelsiz” şekilde finanse edildiği ortaya çıktı. Toplam yatırım değeri 10 milyar doları bulan bu alım, Türkiye’nin son yıllardaki en dikkat çekici kamu destekli özel sektör yatırımlarından biri olarak değerlendiriliyor.
Uğur Zengin’in Evrensel gazetesinde yer alan haberine göre, Sabancı’nın sahibi olduğu Pegasus Hava Yolları, 2009 yılında yürürlüğe giren yatırım teşvik programı kapsamında 100 adet yolcu uçağı alımı için başvuruda bulundu. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın da kamuoyuna “müjde” olarak duyurduğu bu alımda, devletin sağladığı destek 4.44 milyar dolar seviyesinde oldu. Bu da uçakların neredeyse yarısının kamu kaynaklarıyla finanse edildiği anlamına geliyor.
VERGİ AVANTAJIYLA FİNANSE EDİLEN DEV SİPARİŞ
Sabancı’nın 2024 yılının sonunda Boeing ile imzaladığı dev anlaşmayla 200 uçaklık bir siparişe imza atıldığı duyurulmuştu. Pegasus CEO’su Güliz Öztürk, bu siparişin 100 adedinin kesinleştiğini, kalan 100’ünün ise değerlendirme aşamasında olduğunu açıkladı. Ancak kamuoyunun dikkatini çeken asıl konu, bu uçakların nasıl finanse edildiğiydi.
2009 tarihli Bakanlar Kurulu kararıyla sağlanan teşviklere göre 100 uçaktan 84’ü için yüzde 50, 16’sı için ise yüzde 15 yatırıma katkı oranı belirlendi. Böylece:
-
84 uçak için yaklaşık 4.2 milyar dolar,
-
16 uçak için 240 milyon dolar
olmak üzere toplam 4.44 milyar dolarlık teşvik sağlandı. Bu da 100 milyon dolarlık birim fiyatla 44 uçağın doğrudan kamu tarafından karşılandığını gösteriyor.
PEGASUS’UN KURUMLAR VERGİSİ YÜZDE 2.5’E DÜŞÜRÜLDÜ
Teşviklerin sadece sermaye desteği ile sınırlı kalmadığı da ortaya çıktı. Normalde kurumlar vergisi oranı yüzde 25 olan şirket, uçak yatırımı kapsamında 84 uçak için bu oranı yüzde 2.5’a kadar düşürdü. 16 uçak için ise yüzde 12.5 vergi oranı uygulandı. Böylece Pegasus, milyarlarca dolarlık yatırımı neredeyse cebinden harcama yapmadan hayata geçirmiş oldu.
Bu vergi avantajı özellikle kamuoyunda tepkiyle karşılandı. 2024 itibarıyla asgari ücretli bir çalışanın yılda yaklaşık 101 bin lira doğrudan vergi ödediği Türkiye’de, Pegasus’un son iki yılda 34 milyar lira net kâr elde ettiği, ancak bu kazanç üzerinden sadece yüzde 2.5 oranında kurumlar vergisi ödediği bildirildi.
HALKIN VERGİSİYLE ÖZEL SERMAYE DESTEKLENİYOR
Vergi adaletsizliği tartışmaları bu gelişmeyle yeniden alevlendi. Zira 35 bin TL net maaş alan bir çalışanın yıllık gelirinin yüzde 24’ü doğrudan vergiye giderken, milyarlarca liralık net kâr açıklayan bir holdingin vergiden neredeyse muaf tutulması, ekonomik ve sosyal eşitsizliği bir kez daha gündeme taşıdı.
Eleştiriler sadece kamuoyundan değil, ekonomi uzmanları ve sendikalardan da geldi. Uzmanlar, kamu kaynaklarının kamu hizmetleri yerine özel sermaye gruplarının büyümesi için kullanıldığını belirterek, teşvik sisteminin şeffaflık ve kamu yararı ilkelerine uygun şekilde revize edilmesi gerektiğini vurguladı.
SABANCI’YA ERDOĞAN’DAN DESTEK: “SEN KAÇ TANE ALACAKSIN?”
Tüm bu gelişmelerin ardından kamuoyunda yankı uyandıran bir başka detay da Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın geçtiğimiz yıl Sabiha Gökçen Havalimanı’nda ikinci pist açılışı sırasında Sabancı’ya söylediği sözler oldu. Erdoğan’ın, “THY 300 uçak alacak, sen kaç tane alacaksın Ali Bey?” sorusuna Sabancı, “Biz de 150 tane alacağız inşallah” yanıtını vermişti. Bu diyalog, kamu desteğiyle büyüyen özel havayolu şirketlerine yönelik siyasi desteklerin boyutunu da gözler önüne serdi.
Kaynak: https://www.medyaradar.net
