Yakın Doğu Stratejik Araştırmalar Merkezi Direktörü Bradley Martin, Wall Street Journal’da yayımlanan kapsamlı analizinde, İran’daki olası rejim değişikliğinin Türkiye’nin bölgedeki etkisini artırabileceğini vurguladı. Martin, NATO’nun Ankara ile ilişkilerini bu çerçevede gözden geçirmesi gerektiğini savundu. Analiz, bölgesel jeopolitik riskler, Türkiye’nin dış politika tercihleri ve NATO içindeki olası uyumsuzlukları detaylı şekilde ele alıyor.
Martin, yazısında Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarını “uluslararası hukukun açık ihlali” olarak nitelendirdiğini hatırlatarak, Erdoğan’ın ayrıca İran’ın eski dini lideri Ali Hamaney’in ölümünden dolayı “üzüntü duyduğunu” ifade ettiğini belirtti. Analizde, Ankara’nın özellikle İran politikalarında NATO ile zaman zaman farklılaşan tavırlar sergilediği öne sürüldü.
Türkiye ve NATO arasındaki uyumsuzluk iddiaları
Martin’in analizine göre, Türkiye, İran’daki protestolar sırasında hayatını kaybeden siviller konusunda Batı müttefikleriyle aynı düzeyde tepki göstermedi. Bunun yanı sıra Türkiye hükümetinin, İran rejimine karşı protesto düzenleyen bazı kişilerin yakalanması konusunda Tahran ile koordinasyon sağladığı iddiaları da gündeme getirildi. Haberde, gözaltına alınan bazı kişilerin daha sonra İran’da idam edildiği iddiası paylaşıldı.
Erdoğan’ın kendisini “İslam dünyasının lideri” olarak gördüğü yaklaşımının, Türkiye’nin NATO ile uyumlu hareket etmesini zorlaştırdığı yorumları yapıldı. Bu bağlamda, Türkiye’nin İran politikalarında Batı ile bazen farklı bir rota izlemesi, NATO’nun Ankara ile ilişkilerini yeniden değerlendirmesi gerekliliğini gündeme getirdi.
Geçmiş olaylar ve iddialar
Yazıda, Türkiye’nin geçmişte İsrail için İran’ın nükleer programı hakkında bilgi toplayan bazı İranlı ajanların kimliklerini Tahran’a açıkladığı iddiasına da yer verildi. Eski Mossad Başkanı Danny Yatom’un bu olayı “Batılı istihbarat kurumları için büyük bir darbe” olarak nitelendirdiği ifade edildi.
Martin ayrıca 2015’te ABD özel kuvvetleri tarafından düzenlenen operasyonda, IŞİD’in mali sorumlularından Abu Sayyaf’ın bulunduğu yerleşkede, bazı Türk yetkililerle bağlantılar bulunduğuna dair bulguların elde edildiğini öne sürdü. Analiz, Türkiye’nin bölgedeki karmaşık güvenlik ilişkilerini ve istihbarat bağlantılarını da tartışmaya açtı.
Mülteci krizleri ve diplomasi
Yazıda, Türkiye’nin Suriyeli mülteci krizini Avrupa Birliği ile pazarlık aracı olarak kullandığı iddiasına da dikkat çekildi. 2016 yılında Türkiye ile Avrupa Birliği arasında imzalanan anlaşma çerçevesinde Ankara, düzensiz göçü engellemesi karşılığında 6 milyar euroluk yardım aldı. 2020’de Türkiye’nin mültecilerin Avrupa’ya geçişini engellemeyeceğini açıklamasıyla yaşanan sınır krizinin Yunanistan tarafından “şantaj diplomasisi” olarak değerlendirildiği belirtildi.
İran rejimi değişirse NATO Türkiye’ye nasıl yaklaşacak?
Martin, İran rejiminin olası çöküşü sonrasında NATO’nun Türkiye ile ilişkilerini sürdürüp sürdürmeyeceğinin gündeme gelebileceğini ifade etti. Analizde, Türkiye’nin Orta Doğu’daki rolü ve NATO’nun bu rolü nasıl destekleyeceği konusundaki belirsizlikler detaylı şekilde ele alındı. Türkiye’nin zaman zaman Batı müttefikleriyle farklı dış politika çizgileri izlemesi, ABD ve NATO’nun stratejik planlamalarını doğrudan etkileyebilecek faktörler olarak değerlendirildi.
Martin’in analizi, Türkiye’nin bölgedeki artan etkisi ve NATO ile ilişkilerinin geleceği hakkında ciddi bir uyarı niteliği taşıyor. Analiz, hem diplomatik çevrelerde hem de güvenlik uzmanları arasında tartışma yarattı. Uzman, NATO’nun Türkiye ile iş birliğini yeniden gözden geçirmesinin hem bölgesel istikrar hem de ittifak bütünlüğü açısından kritik olduğunu vurguladı.
