Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin gündemine geldi. Üç ülke arasında ortak savunma ve askeri iş birliğini öngören anlaşmaya ilişkin kanun teklifinin birinci maddesi TBMM Genel Kurulu’nda kabul edildi. Teklifin diğer maddelerine yönelik görüşmelerin ise devam edeceği bildirildi.
Türkiye Cumhuriyeti, Pakistan İslam Cumhuriyeti ve Suudi Arabistan Krallığı arasında imzalanan anlaşma, taraf ülkelerin güvenlik ve savunma alanındaki iş birliğini güçlendirmeyi amaçlıyor.
ORTAK SAVUNMA YÜKÜMLÜLÜĞÜ GETİRİYOR
Anlaşmada üç ülke “Çekirdek Taraflar” olarak tanımlanıyor. Metin, tarafların egemenliğine, toprak bütünlüğüne ve uluslararası hukuka saygı temelinde ortak savunma yükümlülüğü üstlenmesini öngörüyor.
Anlaşmanın 2’nci maddesine göre taraflardan birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırı veya askeri saldırganlık, tüm taraflara yapılmış bir saldırı olarak değerlendirilecek.
Birleşmiş Milletler Şartı’nın 51’inci maddesinde yer alan meşru müdafaa hakkı çerçevesinde, saldırıya uğrayan ülkeye askeri imkan ve kabiliyetler de dahil olmak üzere karşılıklı yardım sağlanabilecek.
ASKERİ DESTEK İÇİN TALEP VE ORTAK KARAR GEREKECEK
Anlaşmanın dikkat çeken hükümlerinden biri de askeri desteğin hangi şartlarda sağlanacağı oldu. Buna göre destek otomatik ve koşulsuz şekilde verilmeyecek.
Öncelikle saldırıya uğrayan ülkenin yardım talebinde bulunması gerekecek. Ardından üç ülkenin yapacağı değerlendirme sonucunda desteğin kapsamı ve niteliği belirlenecek.
Kararların oydaşmayla, yani oy birliğiyle alınması şartı bulunuyor. Askeri birlik gönderilmesi ise Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 92’nci maddesi çerçevesinde gerçekleştirilecek.
SAVUNMA SANAYİSİNDE ORTAK ÜRETİM VE TEKNOLOJİ İŞ BİRLİĞİ
Mekke Ortak Savunma Anlaşması yalnızca askeri yardımla sınırlı kalmıyor. Taraf ülkeler arasında savunma sanayisi alanında kapsamlı bir iş birliği de öngörülüyor.
Bu kapsamda ülkeler ortak savunma üretimi gerçekleştirecek, ileri teknoloji alanlarında araştırma ve geliştirme projeleri yürütecek. Ayrıca uzman personel yetiştirilmesi ve askeri sanayinin desteklenmesi hedefleniyor.
Anlaşmada barış, savaş ve olağanüstü durumlarda mühimmat, silah, yakıt ve yedek parça tedarikini kapsayan ortak bir lojistik destek mekanizmasının kurulması da yer alıyor.
İTTİFAKIN YÖNETİMİNDE SUUDİ ARABİSTAN’A SEKRETARYA GÖREVİ
Anlaşma kapsamında üç ülkenin Dışişleri Bakanları, Savunma Bakanları ve Genelkurmay Başkanlarından oluşan Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi kurulacak.
Komite, dönüşümlü ev sahipliğiyle yılda en az iki kez toplanacak. Gerekli görülmesi halinde ülke liderleri de yılda bir kez bir araya gelebilecek.
İttifakın daimi sekretaryasına Suudi Arabistan ev sahipliği yapacak. Sekretaryanın başında üç yıllık dönemlerle görev yapacak bir Genel Sekreter bulunacak. İlk Genel Sekreterin Pakistan vatandaşı olması kararlaştırıldı.
TERÖRLE MÜCADELE VE İSTİHBARAT PAYLAŞIMI
Anlaşmanın 9’uncu ve 13’üncü maddeleri terörle mücadele ve istihbarat paylaşımına ilişkin düzenlemeleri içeriyor.
Taraf ülkeler, üzerinde mutabık kalınan güvenli kanallar aracılığıyla bilgi ve istihbarat paylaşımında bulunabilecek. Gizlilik derecesine sahip belgeler ise yalnızca bilmesi gereken kişilerle paylaşılacak ve üçüncü ülkelere ya da şirketlere aktarılamayacak.
ANLAŞMADAN İLK 10 YIL ÇIKILAMAYACAK
Anlaşma, onay belgelerinin sekretaryaya teslim edilmesinin ardından yürürlüğe girecek ve süresiz olarak geçerli olacak.
Metne göre taraf ülkeler, anlaşmanın yürürlüğe girmesinden sonraki ilk 10 yıl boyunca anlaşmadan çekilemeyecek. Bu sürenin ardından ise en az üç ay önceden yazılı bildirimde bulunarak ayrılma hakkını kullanabilecek.
Yeni ülkelerin ittifaka katılması da mümkün olacak. Ancak üyelik için mevcut üç çekirdek tarafın oy birliğiyle karar vermesi gerekecek.
Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nın TBMM’deki görüşmeleri, kalan maddeler üzerinden devam edecek.
