İran’da ülke geneline yayılan protestolar sürerken, 1979’da devrilen son İran şahı Muhammed Rıza Pehlevi’nin oğlu Rıza Pehlevi, rejime karşı dikkat çeken bir açıklama yaptı. Pehlevi, İslam Cumhuriyeti yönetiminin çözülme sürecine girdiğini savunarak İran halkına “Şimdi ayağa kalkma zamanı” çağrısında bulundu.
Amerikan merkezli İnsan Hakları Aktivistleri Ajansı’nın verilerine göre, İran genelinde devam eden protestolarda şu ana kadar 36 kişi hayatını kaybetti, 1200’den fazla kişi yaralandı. İran Devrim Muhafızları’na yakınlığıyla bilinen Fars Haber Ajansı ise olaylarda 250 polis ve 45 Devrim Muhafızı üyesinin yaralandığını duyurdu. 28 Aralık’ta başlayan yönetim karşıtı gösterilerin, ülkenin 31 eyaletinin 27’sine yayıldığı bildirildi.
EKONOMİK ADIMLAR TEPKİYİ DİNDİRMEDİ
Protestoların temelinde derinleşen ekonomik kriz yer alırken, Tahran yönetiminin attığı adımlar kamuoyunda tartışma yarattı. İran hükümeti, artan hayat pahalılığı ve alım gücündeki düşüşe karşı halkın tepkisini yatıştırmak amacıyla aylık 7 dolar destek önerdi. Hükümet Sözcüsü Fatameh Mohajerani, bu adımın enflasyonu düşürmeyi ve hane halkını korumayı hedeflediğini savundu. Ancak uzmanlar, asgari geçim için gerekli görülen 200 doların çok altında kalan bu miktarın etkisiz olacağını belirtiyor.
Öte yandan İran Merkez Bankası’nın ithalatçı ve üreticilere sağlanan sübvansiyonlu döviz oranlarını düşürmesi, ürün fiyatlarında yeni artışların kapıda olduğu yorumlarına neden oldu. Ekonomik baskının artması, protestoların daha da büyümesi ihtimalini güçlendiriyor.
“İRAN DEMOKRATİK GEÇİŞE HAZIR”
Yaşanan gelişmelerin ardından sürgünde yaşayan Rıza Pehlevi, uluslararası medyada art arda açıklamalar yaptı. Washington Post’ta kaleme aldığı yazıda, İran’daki mevcut rejimin meşruiyetini yitirdiğini ve “çatırdadığını” ifade eden Pehlevi, demokratik bir geçiş süreci için hazırlıklı olduklarını söyledi.
Bir televizyon programında konuşan Pehlevi, “İran halkının kendisini tiran bir rejimden kurtarma vakti gelmiştir” ifadelerini kullandı. Pehlevi, daha önce de birçok kez İran halkına ayaklanma çağrısında bulunmuştu.
İSRAİL İLE YAKIN TEMASLAR DİKKAT ÇEKİYOR
Rıza Pehlevi’nin İsrail ile yakın ilişkileri de yeniden gündeme geldi. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile sık sık bir araya gelen Pehlevi, 2023 yılında İsrail’i ziyaret etmişti. Doğu Kudüs’te Ağlama Duvarı’nda dua ettiği görüntüler kamuoyunda geniş yankı uyandırmıştı.
Ayrıca Pehlevi’nin ailesine ilişkin detaylar da dikkat çekiyor. Kızı İman Pehlevi, kısa süre önce Yahudi asıllı Bradley Sherman ile evlendi. Paris’te düzenlenen düğünde Yahudi geleneklerinin ön planda olduğu görüldü.
RIZA PEHLEVİ KİMDİR?
1960 doğumlu olan Rıza Pehlevi, 1979 İran İslam Devrimi sırasında ABD’de askeri pilotluk eğitimi alıyordu. Babası Muhammed Rıza Pehlevi tarafından veliaht prens ilan edilmişti. Devrimin ardından ülkeyi terk eden Pehlevi, 1980 yılında babasının ölümünden sonra sürgündeki Pehlevi Hanedanı’nın lideri oldu. Rejim değişikliği için uzun yıllardır faaliyet yürüten Pehlevi, 2014’te Farsça yayın yapan bir televizyon ve radyo platformu da kurmuştu.
BÖLGESEL GERİLİM ARTIYOR
İran’daki protestolar sürerken, İsrail cephesinden de dikkat çeken mesajlar geldi. İsrail medyasına göre Başbakan Netanyahu, Rusya üzerinden Tahran’a mesaj göndererek İsrail’in savaşı tırmandırmak istemediğini iletti. Ancak Netanyahu, İran’ın balistik füze ve nükleer programlarına izin verilmeyeceğini vurgulayarak, “Eğer saldırıya uğrarsak sonuçları ağır olur” dedi.
Netanyahu, İran’daki protestolarla ilgili olarak ise “İran halkının kaderini kendi ellerine alacağı belirleyici bir anda olabiliriz” ifadelerini kullandı.
