Türkiye, plastik kirliliğini azaltmak ve çevreye duyarlı bir ekonomi modeline geçmek amacıyla tek kullanımlık plastik ürünlerin kullanımını yasaklamaya hazırlanıyor. Bakanlık tarafından hazırlanan yönetmelik, plastik çatal, bıçak, kaşık, tabak, pipet, yemek çubuğu, genleştirilmiş polistirenden (EPS-köpük) yapılmış gıda kapları, içecek bardakları ve plastik çubuklu kulak pamukları gibi ürünleri kapsıyor. Yönetmeliğin yıl sonunda yürürlüğe girmesi ve piyasaya arzına son verilmesi öngörülüyor. Bu düzenleme ile yıllık 1,5 milyar liralık atık yönetim maliyetinden tasarruf edilmesi ve karbon salımının azaltılması hedefleniyor.
Sıfır Atık Hareketi kapsamında hayata geçirilen bu adım, aynı zamanda depozito yönetim sistemi ile içecek ambalajlarının geri dönüşümünü teşvik eden uygulamalarla bütünleşiyor. Bakanlık, 2025-2028 Ulusal Döngüsel Ekonomi Stratejisi ve Eylem Planı ile Tek Kullanımlık Plastikler, Deniz Çöpleri ve Mikroplastikler Yol Haritası çerçevesinde bu yönetmeliği hazırladı. Amaç, tek kullanımlık plastiklerin çevreye verdiği zararları azaltmak ve Avrupa Birliği’nin Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi’ne uyum sağlamak.
Sivil toplum kuruluşları ve sektör temsilcilerinin görüşleri alınarak son şekli verilecek düzenlemede, tek kullanımlık plastik ürünlerin yerine doğa dostu cam, porselen, ahşap ve karton alternatifler önerilecek. İlerleyen dönemde kısmen plastikten mamul içecek bardakları, gıda kapları, kargo poşetleri, ıslak mendiller ve yüzey temizleme havlularının da kullanımının azaltılması, işaretleme ve kısıtlama tedbirleriyle desteklenecek.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ile yapılan araştırmalar, vatandaşların büyük çoğunluğunun tek kullanımlık plastikleri daha az kullanmayı desteklediğini ortaya koyuyor. Araştırmaya göre, bireylerin yüzde 77,65’i günlük yaşamda tek kullanımlık plastikleri azaltmayı desteklerken, yüzde 72,52’si bu ürünleri daha az satın almayı onaylıyor. Katılımcıların yüzde 76,40’ı plastik pipet, tabak, çatal-bıçak ve bardak gibi ürünlerin kısıtlanmasını faydalı bulurken, yüzde 60,02’si yasaklanmasını destekliyor. Ayrıca, yüzde 78,71’i kağıt, karton ve ahşap alternatiflerini destekliyor, yüzde 80,12’si metal, porselen ve seramik gibi tekrar kullanılabilir ürünleri tercih ediyor.
2022 yılında Türkiye’de 709 bin 348 ton tek kullanımlık plastik ürün tüketildi. Bunlar arasında 32 bin 406 ton çatal-kaşık, 25 bin 584 ton tabak, 10 bin 234 ton pipet, 63 bin ton gıda kabı, 120 bin ton plastik bardak ve 155 bin 935 ton plastik içecek şişesi yer alıyor. Bu tüketim, ilerleyen yıllarda daha da artma eğiliminde.
Avrupa’da birçok ülke tek kullanımlık plastikleri yasaklamış veya ciddi kısıtlamalar getirmiş durumda. Fransa, AB direktifinin ötesine geçerek kapsamlı yasaklar ve yüksek geri dönüşüm hedefleri uyguladı. Almanya, direktif maddelerini ulusal yasaya aktararak üreticilerden raporlama talep ediyor ve çevresel projeleri destekleyen finansal mekanizmalar oluşturdu. İspanya, plastik ambalajlara kilogram başına vergi uygulayarak sürdürülebilir malzemelere geçişi teşvik ediyor. Hollanda, 2023’ten itibaren belirli ürünlerde ücretlendirme uyguladı ve bazı ürünlerin satışını aşamalı olarak kaldırdı. İtalya, kompostlanabilir plastikleri istisna tutarak gıda ambalajlarında alternatif çözümler geliştirdi. Yunanistan, kamuda tek kullanımlık ürünleri yasaklarken; Estonya, Letonya, Polonya, Slovenya ve Finlandiya, direktifi ulusal yasalara aktarmak veya eksik maddeleri uygulamak için çalışıyor.
Bu düzenleme, Türkiye’nin çevresel sürdürülebilirlik hedefleri doğrultusunda atılmış önemli bir adım olarak görülüyor. Tek kullanımlık plastiklerin yasaklanması, karbon salımını azaltacak, atık yönetim maliyetlerinde tasarruf sağlayacak ve halkın doğa dostu ürünlere yönelmesini teşvik edecek. Sıfır Atık Hareketi ve depozito sistemleriyle entegre edilen bu uygulama, Türkiye’yi çevre politikalarında AB ülkeleriyle uyumlu hâle getirecek ve gelecek yıllarda plastik kirliliğinin ciddi şekilde azalmasına katkıda bulunacak.
