Isparta’da kurulan semt pazarlarında ürün çeşitliliği ve bolluk dikkat çekerken, vatandaşın alım gücündeki düşüş alışveriş alışkanlıklarını değiştirdi. Tezgahların sebze ve meyvelerle dolu olmasına rağmen satışların beklenen seviyeye ulaşmadığını belirten pazarcı esnafı, vatandaşın artık ihtiyaçlarını dahi hesaplayarak aldığını söylüyor.
Pazar esnafı yaşanan tabloyu kısa ve çarpıcı bir cümleyle özetliyor: “Her şey var ama para yok.”
Artan kira, eğitim, gıda ve temel yaşam giderleri nedeniyle bütçesini daha sıkı kontrol etmek zorunda kalan vatandaşlar ise pazar alışverişinde miktarı azaltıyor. Daha önce kilo kilo yapılan alışverişlerin yerini gramla yapılan alışverişler alırken, bazı vatandaşlar daha uygun fiyatlardan yararlanabilmek için pazarın akşam saatlerine kalmayı tercih ediyor.
Tezgahlarda Ürün Bol, Alışverişte Durgunluk Var
Isparta pazarlarında sebze ve meyve açısından herhangi bir ürün sıkıntısı yaşanmadığını belirten esnaf, asıl sorunun vatandaşın satın alma gücünde olduğunu ifade ediyor.
Yufkacı Haydar Demir, pazarda ürünlerin bulunduğunu ancak insanların ihtiyaç duyduğu miktarda alışveriş yapamadığını belirterek ekonomik tablonun temel sorununu “Her şey bol, para yok” sözleriyle özetledi.
Demir, vatandaşların özellikle yaklaşan okul dönemi, kira ödemeleri ve diğer temel ihtiyaçlarını düşünerek harcama yaptığını belirtti. Bu nedenle pazara gelen birçok kişinin tezgahları dolaştığını ancak alışveriş yaparken oldukça seçici davrandığını söyledi.
Esnafın Maliyeti De Arttı
Pazardaki durgunluk yalnızca vatandaşın bütçesini değil, esnafın maliyetlerini de etkiliyor.
Pazarcı Ahmet Ergün, satışların zayıflamasına rağmen çalışan maliyetlerinin yüksek olduğunu belirterek yaşadıkları sıkıntıyı anlattı. Gün içerisinde çok sayıda işçi çalıştırdığını ifade eden Ergün, yalnızca işçilik giderlerinin bile ciddi bir yük oluşturduğunu söyledi.
Esnafın aktardığına göre, satışların istenilen seviyeye ulaşmaması nedeniyle bir yandan yüksek maliyetlerle mücadele edilirken diğer yandan ürünlerin elde kalmaması için fiyatlarda indirime gidiliyor.
Bu durum pazarcı açısından da zor bir tablo ortaya çıkarıyor. Ürününü satmak isteyen esnaf fiyatı düşürürken, vatandaş ise daha düşük fiyatı yakalayabilmek için alışverişini günün son saatlerine bırakıyor.
“Gramla Satıyoruz” Dönemi
Pazardaki değişimin en dikkat çekici göstergelerinden biri ise alışveriş miktarlarının küçülmesi.
Limon satan bir esnaf, vatandaşların artık eskisi gibi bol miktarda alışveriş yapamadığını belirterek “Gramla satıyoruz” ifadelerini kullandı.
Esnaf, vatandaşın öncelikle temel ihtiyaçlarını karşılamaya çalıştığını, bütçesini aşacak alışverişlerden ise kaçındığını dile getirdi. Önceden daha fazla miktarda alınan ürünlerin artık daha küçük porsiyonlar halinde satın alındığı belirtildi.
Bu tablo, gıda fiyatlarının yanı sıra gelir ve harcamalar arasındaki dengenin vatandaş açısından ne kadar zorlaştığını da ortaya koyuyor.
Vatandaş Ucuz Alışveriş İçin Akşamı Bekliyor
Pazarlarda dikkat çeken bir başka uygulama ise vatandaşların alışveriş saatlerini değiştirmesi oldu.
Gelirinin yetersiz olduğunu belirten bazı vatandaşlar, fiyatların günün ilerleyen saatlerinde düşmesini bekliyor. Özellikle pazarın kapanışına doğru esnafın ürünleri elden çıkarmak için yaptığı indirimler, bütçesi kısıtlı vatandaşlar için önemli hale geliyor.
Bir vatandaş, gelir düzeyinin kendisini akşam saatlerinde pazara gelmeye mecbur bıraktığını ifade ederek, günün sonunda ürünlerin daha uygun fiyatlara satılabildiğini söyledi.
Böylece vatandaş hem ihtiyacı olan ürünleri daha düşük fiyata almaya çalışıyor hem de bütçesindeki sınırlı parayla mümkün olduğunca fazla ürün temin etmeye uğraşıyor.
Esnaf Akşam Saatlerinde Neden İndirim Yapıyor?
Pazarcı esnafı ise akşam saatlerindeki fiyat düşüşlerinin yalnızca vatandaşın talebinden kaynaklanmadığını belirtiyor.
Gün boyunca sıcak havada çalışan esnaf, elde kalan ürünlerin ertesi güne taşınmasının hem maliyet hem de tazelik açısından sorun oluşturduğunu ifade ediyor. Bu nedenle pazarın son saatlerinde ürünleri daha düşük fiyatla satarak tezgahı boşaltmaya çalışıyor.
Esnafın hesabı basit: Elde kalan ürünün ertesi güne taşınması yerine daha düşük fiyata da olsa satılması ve yeni güne taze ürünlerle başlanması.
Bu durum vatandaş için fırsat gibi görünse de pazarcı açısından zorunlu bir fiyat indirimi anlamına geliyor.
Emeklilerden Dikkat Çeken Tepki
Pazardaki ekonomik tabloyu değerlendiren bazı emeklilerin sözleri ise yaşanan sıkıntıyı ironik ifadelerle ortaya koydu.
Bir emekli, ekonomik durumu “Her şey ucuz, herkes yesin” sözleriyle eleştirirken, başka bir emekli de benzer şekilde “Çok ucuz, herkes hayatından memnun” ifadelerini kullandı.
Bu sözlerin arkasında ise pazardaki fiyatlardan duyulan memnuniyetten çok, vatandaşın yaşadığı ekonomik sıkıntıya yönelik tepki ve ironi dikkat çekti.
“Her Şey Var Ama Para Yok”
Isparta pazarındaki tablo, ürün bolluğunun tek başına alışverişin hareketlenmesi için yeterli olmadığını gösteriyor.
Tezgahlarda ürünlerin bulunmasına rağmen vatandaşın cebindeki paranın sınırlı olması, hem alışveriş miktarlarını azaltıyor hem de esnafın satışlarını etkiliyor.
Vatandaş daha ucuz ürün ararken, esnaf da artan maliyetler karşısında satış yapabilmenin yollarını arıyor. Kimi vatandaş pazarın son saatlerini bekliyor, kimi gramla alışveriş yapıyor, kimi ise yalnızca temel ihtiyaçlarını karşılayacak kadar ürün alıyor.
Isparta pazarlarından yansıyan görüntü, ekonomik tablonun günlük hayattaki etkisini bir kez daha gözler önüne seriyor: Tezgahlar dolu, ürünler bol; ancak vatandaşın alışveriş gücü giderek daha fazla sınırlanıyor.
