8 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 tarihleri arasında ilk kez sigortalı olan çalışanları ilgilendiren kademeli emeklilik düzenlemesiyle ilgili kanun teklifi, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Başkanlığı tarafından Komisyon’a sevk edildi. Teklifin yasalaşması halinde, gerekli prim gün sayısını ve sigortalılık süresini tamamladığı halde yaş şartı nedeniyle emekli olamayan çalışanlar için yeni bir emeklilik imkânı doğabilecek.
Kademeli emeklilik teklifi Komisyon’a sevk edildi
Kademeli emeklilik düzenlemesi, emeklilikte yaşa takılanlar (EYT) kapsamına giremeyen çalışanların gündemindeki yerini koruyor. 8 Eylül 1999 tarihinden sonra ilk defa sigortalı olanların emeklilik şartlarının yeniden düzenlenmesi amacıyla TBMM’ye sunulan kanun teklifi, Komisyon’a sevk edildi.
DEM Parti Grup Başkanvekilleri Sezai Temelli ve Gülüstan Kılıç Koçyiğit tarafından sunulan teklifin temel hedefleri arasında, emeklilik koşulları nedeniyle ortaya çıkan mağduriyetlerin giderilmesi ve farklı tarihlerde sigortalı olan çalışanlar arasındaki eşitsizliklerin azaltılması yer alıyor.
Ancak teklifin Komisyon’a sevk edilmiş olması, düzenlemenin kabul edildiği veya yürürlüğe girdiği anlamına gelmiyor. Teklifin yasalaşabilmesi için Meclis’teki yasama sürecinin tamamlanması gerekiyor.
Kademeli emeklilik teklifinin gerekçesi ne?
Kanun teklifinin gerekçesinde, 8 Eylül 1999 tarihinde yürürlüğe giren 4447 sayılı Kanun ile emeklilik koşullarına yaş şartının getirildiği hatırlatılıyor. Bu değişikliğin, sigortalılık başlangıç tarihine göre farklı emeklilik koşullarının ortaya çıkmasına neden olduğu ifade ediliyor.
2023 yılında yürürlüğe giren EYT düzenlemesinin belirli bir sigortalılık dönemini kapsadığına dikkat çekilen gerekçede, EYT kapsamının dışında kalan ve daha sonraki tarihlerde sigortalı olan çalışanların emeklilik için uzun süre beklemek zorunda kalabildiği belirtiliyor.
Teklifte, emekliliğin temel bir sosyal hak olduğu vurgulanırken özellikle ileri yaşlarda iş bulmakta zorlanan, düşük ücretlerle veya güvencesiz koşullarda çalışmak durumunda kalan vatandaşların yaşadığı ekonomik sorunlara da dikkat çekiliyor.
Kademeli emeklilik kimleri kapsıyor?
Teklif metninde yer alan düzenleme, 8 Eylül 1999 tarihinden sonra ilk kez sigortalı olan ve 30 Nisan 2008 tarihinden önce sigortalılık kapsamına giren kişilere yönelik hazırlanıyor.
Teklifte, 506, 1479, 2925 ve 5434 sayılı kanunlara tabi olarak sigortalı olan çalışanlar için düzenleme yapılması öngörülüyor. Buna göre, yaş şartı dışında emeklilik için gerekli sigortalılık süresi ve prim gün sayısı koşullarını yerine getirmiş kişilerin durumlarının yeniden değerlendirilmesi amaçlanıyor.
Düzenlemenin kapsamı ve uygulanma koşulları, teklifin Meclis’teki görüşmeleri sırasında yapılabilecek değişikliklere ve kabul edilecek nihai kanun metnine bağlı olacak.
Yaş şartı aranmadan emeklilik mümkün olacak mı?
Kanun teklifinde, emeklilik için gereken prim gün sayısını ve hizmet süresini tamamladığı halde yalnızca yaş şartını bekleyen sigortalılara yönelik bir hüküm bulunuyor.
Teklif kapsamında, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’na “Geçici Madde 113” başlığıyla yeni bir madde eklenmesi öneriliyor. Bu düzenlemenin kabul edilmesi halinde, belirtilen şartları taşıyan sigortalıların yasanın yayımlandığı tarihten itibaren ilgili kuruma yazılı başvuruda bulunarak yaşlılık aylığı talep edebilmesi öngörülüyor.
Bununla birlikte, söz konusu uygulama henüz yürürlüğe girmiş bir hak değil. Yaş şartı olmadan emeklilik imkânının hayata geçebilmesi için kanun teklifinin kabul edilmesi ve yasalaşması gerekiyor.
Teklifte hangi hedefler öne çıkıyor?
Kademeli emeklilik teklifiyle sigortalılık başlangıç tarihine göre emeklilik yaşlarının kademeli biçimde yeniden belirlenmesi amaçlanıyor. Teklifte mevcut prim ve hizmet süresi koşullarının korunması, farklı sigortalılık statülerindeki çalışanlar arasında hakkaniyetin güçlendirilmesi ve emekliliğe erişimdeki orantısız farklılıkların azaltılması hedefleniyor.
Ayrıca düzenlemenin mali etkilerinin hesaplanması ve kamuoyuyla paylaşılması da teklifin öngördüğü başlıklar arasında bulunuyor. Sosyal güvenlik sisteminin finansmanının adil ve sürdürülebilir bir şekilde planlanması gerektiği de gerekçede vurgulanıyor.
Kademeli emeklilikte son durum ne?
TBMM Başkanlığı’na sunulan kademeli emeklilik kanun teklifi Komisyon’a sevk edilmiş durumda. Ancak teklifin yasalaştığına veya yürürlüğe girdiğine ilişkin bu metinde bir bilgi bulunmuyor.
Bu nedenle 8 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 arasında sigortalı olan çalışanların mevcut emeklilik koşullarının değiştiği söylenemiyor. Teklifin Komisyon’daki değerlendirme süreci, Meclis’teki görüşmeleri ve nihai karar, düzenlemenin geleceğini belirleyecek.
Kademeli emeklilik bekleyen çalışanların, teklifin yasama sürecine ilişkin resmî açıklamaları ve TBMM’deki gelişmeleri takip etmesi önem taşıyor.
