Yeni Orta Vadeli Program (OVP), milyonlarca çalışanı yakından ilgilendiren önemli mesajlar içeriyor. 2027-2029 dönemini kapsayan programda işgücü piyasasına ilişkin hedefler arasında “güvenceli esneklik” ve çalışanların sosyal koruma mekanizmalarına erişiminin artırılması öne çıktı.
Programda özellikle İşsizlik Sigortası Fonu kaynaklı pasif işgücü programlarından yararlanma koşullarının kolaylaştırılacağına yönelik ifadeler dikkat çekti. Bu açıklama, başta işsizlik maaşı olmak üzere fon kaynaklı desteklerden yararlanmak için aranan mevcut şartların yeniden değerlendirilebileceği şeklinde yorumlandı.
Henüz işsizlik ödeneği şartlarının kesin olarak değiştirildiğine ilişkin yeni bir düzenleme bulunmazken, OVP’de yer alan hedefler milyonlarca çalışan açısından yeni bir dönemin işaretini verdi.
Gözler işsizlik maaşının şartlarında
İşini kaybeden çalışanların belirli koşulları karşılamaları halinde yararlanabildiği işsizlik ödeneği, çalışanlar açısından en önemli sosyal güvence mekanizmalarından biri olarak öne çıkıyor.
Mevcut sistemde işsizlik maaşı alabilmek için bazı temel şartların yerine getirilmesi gerekiyor. Çalışanın hizmet akdinin sona ermesinden önceki son 120 gün hizmet akdine tabi olması ve son üç yıl içerisinde en az 600 gün işsizlik sigortası primi ödemiş bulunması şartları aranıyor.
Bunun yanında işsizlik ödeneğinden yararlanabilmek için işçinin kendi istek ve kusuru dışında işsiz kalması ve kanunda belirtilen diğer koşulları karşılaması gerekiyor.
Yeni OVP’de ise İşsizlik Sigortası Fonu kaynaklı pasif işgücü programlarına erişimin kolaylaştırılacağının belirtilmesi, özellikle bu şartların gelecekte yeniden ele alınıp alınmayacağı sorusunu gündeme getirdi.
“Kolaylaştırılacak” ifadesi dikkat çekti
OVP’de kullanılan ifadeler henüz doğrudan “işsizlik maaşı şartları değişti” anlamına gelmiyor. Ancak programda yer alan hedefler, sosyal koruma mekanizmalarından yararlanma koşullarının daha erişilebilir hale getirilmesine yönelik bir politika çerçevesi oluşturuyor.
Bu kapsamda işsizlik ödeneği ve kısa çalışma ödeneği gibi İşsizlik Sigortası Fonu üzerinden sağlanan desteklerin kapsamı ve bu desteklere erişim koşullarının yeniden değerlendirilmesi gündeme gelebilir.
Özellikle çalışma hayatında esnek modellerin giderek yaygınlaşması nedeniyle mevcut sosyal güvenlik mekanizmalarının bu yeni çalışma biçimlerine uyum sağlaması hedefleniyor.
Mevcut sistemde 600 gün şartı bulunuyor
Yürürlükteki uygulamaya göre işsizlik ödeneğinden yararlanmak isteyen bir çalışanın son üç yıl içerisinde en az 600 gün işsizlik sigortası primi ödemiş olması gerekiyor.
Ayrıca iş akdinin sona ermesinden önceki son 120 gün hizmet akdine tabi olma şartı da aranıyor.
Bu şartları sağlayan ve kanunda belirtilen şekilde işsiz kalan çalışanlar, prim gün sayılarına bağlı olarak belirli sürelerle işsizlik ödeneğinden yararlanabiliyor.
Dolayısıyla OVP’deki “yararlanma koşullarının kolaylaştırılması” ifadesinin hayata geçirilmesi halinde, özellikle işsizlik maaşına erişimde aranan kriterlerde yapılabilecek değişiklikler çalışanların durumunu doğrudan etkileyebilir.
Ancak hangi şartların değişeceği, değişikliğin kapsamının ne olacağı ve yeni uygulamanın ne zaman başlayacağı konusunda henüz kesinleşmiş bir düzenleme bulunmuyor.
Kısa çalışma ödeneği de gündemde
Düzenleme yalnızca işsizlik maaşıyla sınırlı kalmayabilir. İşsizlik Sigortası Fonu kaynaklı destekler arasında yer alan kısa çalışma uygulamaları da yeni politikalar kapsamında değerlendirilebilir.
Kısa çalışma mekanizması, ekonomik koşullar veya işletmelerden kaynaklanan belirli nedenlerle çalışma sürelerinin geçici olarak azaltılması gibi durumlarda çalışanların gelir kaybının azaltılmasını amaçlıyor.
OVP’de sosyal koruma araçlarına erişimin artırılmasının hedeflenmesi, bu tür desteklerin de çalışma hayatındaki yeni koşullara göre yeniden ele alınabileceği beklentisini güçlendirdi.
Hedef: İstihdamı artırmak
Yeni OVP yalnızca işsizlik maaşına ilişkin mesajlarla sınırlı değil. Programda istihdamın artırılması ve işgücü piyasasının daha etkin hale getirilmesine yönelik önemli hedefler de yer alıyor.
Program kapsamında 2027-2029 döneminde istihdamın yıllık ortalama 711 bin kişi artması öngörülüyor.
Hedeflerin gerçekleşmesi halinde üç yıllık dönemde toplam istihdam artışının yaklaşık 2,1 milyon kişiye ulaşması bekleniyor.
Bu hedef, işgücü piyasasında daha fazla kişinin istihdama katılmasını ve işsizlik oranının kademeli olarak düşürülmesini amaçlıyor.
İşsizlik oranında düşüş bekleniyor
OVP tahminlerine göre işsizlik oranının da önümüzdeki yıllarda gerilemesi bekleniyor.
Bu yıl yüzde 8,1 seviyesinde gerçekleşmesi beklenen işsizlik oranının, program dönemi içerisinde kademeli olarak düşmesi ve 2029 yılında yüzde 7,6 seviyesine gerilemesi hedefleniyor.
İstihdamdaki artışın yanı sıra işgücü piyasasında uygulanacak yeni politikaların da bu hedefe katkı sağlaması bekleniyor.
“Güvenceli esneklik” modeli öne çıkıyor
Yeni programda dikkat çeken kavramlardan biri de “güvenceli esneklik” oldu.
Çalışma hayatında esnek çalışma modellerinin yaygınlaşmasıyla birlikte çalışanların sosyal güvenceye erişiminin korunması, ekonomi yönetiminin öncelikleri arasında yer alıyor.
Bu kapsamda bir yandan işverenlerin değişen çalışma koşullarına uyum sağlaması, diğer yandan çalışanların işsizlik, gelir kaybı ve benzeri risklere karşı korunması amaçlanıyor.
İşsizlik Sigortası Fonu kaynaklı desteklere erişim koşullarının kolaylaştırılması hedefi de bu yaklaşımın bir parçası olarak değerlendiriliyor.
Milyonlarca çalışan için kritik süreç
OVP’deki ifadeler, doğrudan yeni işsizlik maaşı şartlarının yürürlüğe girdiği anlamına gelmiyor. Bunun için ilgili mevzuatta ayrıca düzenleme yapılması gerekiyor.
Ancak programda yer alan hedefler, işsizlik ödeneği ve diğer İşsizlik Sigortası Fonu desteklerinde yeni bir dönemin hazırlığının yapılabileceğine işaret ediyor.
Önümüzdeki dönemde hazırlanacak düzenlemelerle birlikte işsizlik maaşına hak kazanma kriterlerinin değiştirilip değiştirilmeyeceği netleşecek.
Özellikle son üç yılda 600 gün prim şartı ve son 120 gün hizmet akdine tabi olma gibi mevcut kriterlerin nasıl ele alınacağı, çalışanların yakından takip ettiği başlıklar arasında bulunuyor.
Şimdilik kesinleşmiş bir değişiklik bulunmasa da OVP’de yer alan “yararlanma koşullarının kolaylaştırılması” hedefi, işsizlik maaşı konusunda milyonlarca çalışan için yeni bir düzenleme ihtimalini gündeme taşımış durumda.
