ABD’de teknoloji ve halk sağlığını bir araya getiren dikkat çekici bir proje kamuoyunun gündemine geldi. Teknoloji şirketi Google, sivrisinek kaynaklı hastalıkların yayılmasını azaltmak amacıyla laboratuvar ortamında üretilen milyonlarca erkek sivrisineği doğaya salmayı planlıyor.
Şirketin, özellikle Batı Nil virüsü gibi sivrisineklerle taşınan hastalıkların kontrol altına alınmasına yönelik geliştirdiği proje kapsamında 32 milyona kadar erkek sivrisineğin belirli bölgelerde doğaya bırakılması için ABD Çevre Koruma Ajansı’ndan (EPA) onay beklediği belirtiliyor.
Hedef: Hastalık yayan sivrisinek popülasyonunu azaltmak
Projenin odak noktasında, hastalık taşıyıcı türlerden biri olan Culex sivrisinekleri yer alıyor. Uzmanlar, bu türün Batı Nil virüsü ve St. Louis ensefaliti gibi ciddi hastalıkların yayılmasında etkili olduğunu ifade ediyor.
ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) verilerine göre Batı Nil virüsü, ülkede sivrisinekler aracılığıyla bulaşan en yaygın enfeksiyonlardan biri olarak öne çıkıyor. Virüsün doğal döngüsünün kuşlar ve sivrisinekler arasında sürdüğü, zaman zaman insanlara da bulaşabildiği biliniyor.
Wolbachia bakterisi ile biyolojik kontrol yöntemi
Google’ın önerdiği sistem, genetik müdahale yerine biyolojik kontrol yöntemine dayanıyor. Bu kapsamda laboratuvarda üretilen erkek sivrisineklerin Wolbachia adı verilen doğal bir bakteri ile enfekte edildiği belirtiliyor.
Bu erkek sivrisinekler doğaya salındığında dişi sivrisineklerle çiftleşiyor, ancak oluşan yumurtalardan çıkan yavruların yaşamını sürdüremediği ifade ediliyor. Böylece sivrisinek popülasyonunun zaman içinde doğal yollarla azalması hedefleniyor.
Uzmanlar, bu yöntemin kimyasal ilaçlara kıyasla çevreye daha az zarar verdiğini ve yalnızca hedef türü etkilediğini vurguluyor.
“İnsanları ısırmayacaklar” açıklaması
Projeye ilişkin en çok merak edilen konulardan biri, doğaya bırakılacak sivrisineklerin insan sağlığı açısından risk oluşturup oluşturmayacağı oldu.
Uzmanlara göre salınacak sivrisineklerin tamamı erkek olacak ve erkek sivrisineklerin insan kanıyla beslenmediği, dolayısıyla ısırma davranışı göstermediği belirtiliyor. Bu nedenle uygulamanın insanlara doğrudan bir zarar vermesi beklenmiyor.
Biyolojik kontrol stratejisinin amacı, doğrudan insanlarla temas eden dişi sivrisinekleri değil, üreme döngüsünü hedef alarak popülasyonu uzun vadede azaltmak olarak açıklanıyor.
EPA kararı bekleniyor
Proje şu anda ABD Çevre Koruma Ajansı (EPA) tarafından değerlendiriliyor. Kurumun, kamuoyu görüşlerini aldıktan sonra projeye izin verip vermeyeceğine karar vermesi bekleniyor.
Onay çıkması halinde sivrisineklerin hangi bölgelerde ve ne yoğunlukta salınacağı daha sonra netleşecek. Planın kontrollü ve aşamalı şekilde uygulanacağı ifade ediliyor.
Daha önce de benzer projeler denendi
Sivrisinek popülasyonunu azaltmaya yönelik biyolojik yöntemler daha önce farklı ülkelerde çeşitli araştırma kurumları tarafından test edilmişti. Ancak Google’ın “Debug” programı kapsamında geliştirdiği bu girişimin, şimdiye kadar planlanan en büyük ölçekli projelerden biri olduğu belirtiliyor.
Bilim insanlarına göre proje başarılı olursa, sivrisinek kaynaklı hastalıklarla mücadelede yeni bir dönemin kapısı aralanabilir.
Halk sağlığında yeni bir yaklaşım
Uzmanlar, iklim değişikliği ve artan sıcaklıkların sivrisineklerin yaşam alanlarını genişlettiğine dikkat çekiyor. Bu durumun, geleneksel mücadele yöntemlerini zaman zaman yetersiz bırakabileceği ifade ediliyor.
Bu nedenle biyolojik kontrol, genetik yöntemler ve hedef odaklı ekolojik çözümler giderek daha fazla önem kazanıyor. Google’ın projesi de teknoloji şirketlerinin halk sağlığı alanına doğrudan müdahil olduğu yeni bir yaklaşımın örneği olarak değerlendiriliyor.
