1972 yılından bu yana Dünya’nın dönüş hızı ile modern saatler arasındaki farkı dengelemek için kullanılan “artık saniye” uygulamasının kaldırılması gündemde. Küresel teknoloji ve navigasyon sistemlerinde aksamalara yol açabilen uygulamanın sona erdirilmesiyle zaman ölçümünün Dünya’nın hareketleriyle olan tarihsel bağlantısı da zayıflayacak.
Uluslararası zaman ölçüm yetkilileri, artık saniye uygulamasını ortadan kaldırmayı amaçlayan teklifi oylamaya hazırlanıyor.
Artık saniye, Dünya’nın dönüş hareketi ile telekomünikasyon sistemleri, elektrik şebekeleri ve bilgisayarlar gibi kritik altyapılarda kullanılan dünya zaman standardı arasındaki uyumu korumak için uygulanıyor.
ZAMAN ÖLÇÜM SİSTEMİ DEĞİŞEBİLİR
1972 yılından bu yana küresel saatlere toplam 27 kez artık saniye eklendi. Bu uygulama, iki farklı zaman ölçüm sisteminin birbirine uyumlu kalmasını sağladı.
Bunlardan ilki astronomik gözlemlerle belirlenen zaman, diğeri ise hassas atom saatleriyle ölçülen Eşgüdümlü Evrensel Zaman (UTC) olarak biliniyor.
Artık saniyeler, bu iki sistem arasındaki farkın kontrol altında tutulmasına yardımcı oluyordu. Ancak teknolojinin gelişmesiyle birlikte uygulamanın yol açtığı sorunlar daha fazla gündeme gelmeye başladı.
DÜNYA MÜKEMMEL BİR SAAT DEĞİL
Dünya sabit bir hızla dönmüyor. Ay’ın yer çekimi, gezegenin çekirdeğindeki değişimler ve iklim değişikliği nedeniyle kutup buzullarının erimesi, Dünya’nın dönüş hızını etkileyebiliyor.
Bu nedenle astronomik zaman ile atom saatlerinin belirlediği zaman arasında farklılıklar oluşuyor. Artık saniye uygulaması da tam olarak bu farkı dengelemek amacıyla kullanılıyordu.
Ancak düzensiz aralıklarla eklenen ve yalnızca altı ay önceden duyurulan bu saniyeler, teknoloji şirketleri açısından ciddi sorunlara neden olabiliyor.
Veri sunucuları, yüksek frekanslı finansal işlem sistemleri ve hassas zaman hesaplamalarına dayanan diğer altyapılar, bu değişikliklere uyum sağlamakta zorlanabiliyor.
ARTIK SANİYE NEDEN KALDIRILMAK İSTENİYOR?
Artık saniye uygulamasının neden olduğu sorunlar daha önce de yaşandı. 2012 yılında eklenen saniye, bazı büyük sosyal medya platformlarının ve uçak rezervasyon sistemlerinin çalışmasında aksamalara yol açtı.
2016 yılının sonunda eklenen son artık saniyenin ardından ise bazı bulut hizmetlerinin kullanıcıları kısa süreli kesintiler yaşadı.
Bu olayların ardından teknoloji şirketleri uygulamanın kaldırılması yönündeki çağrılarını artırdı.
Ölçüm standartlarını belirleyen hükümetler arası bir kuruluş olan Uluslararası Ağırlıklar ve Ölçüler Bürosunun üyesi 69 ülkenin, uygulamanın kaldırılmasına ilişkin teklifi oylaması bekleniyor. Teklifin kabul edilmesi halinde kararın Mayıs 2027’de yürürlüğe girmesi öngörülüyor.
Artık saniyenin kaldırılmasına yönelik tartışmalar uzun süredir devam ediyor. Üye ülkeler, 2022 yılında gerçekleştirilen toplantıda uygulamanın 2035 yılına kadar aşamalı olarak sona erdirilmesini öngören bir kararı kabul etmişti.
NEGATİF ARTIK SANİYE RİSKİ
Tartışmaların hız kazanmasının nedenlerinden biri de daha önce uygulanmamış bir ihtimal: Zaman sisteminden bir saniyenin çıkarılması.
Dünya’nın dönüşü uzun vadede yavaşlama eğilimi gösterse de kısa vadeli dönemlerde dönüş hızı artabiliyor.
Bu durum, astronomik zaman ile atom saatleri arasındaki farkı dengelemek amacıyla Eşgüdümlü Evrensel Zaman’dan bir saniye çıkarılmasını gerektirebilir. Bu uygulamaya “negatif artık saniye” adı veriliyor.
Böyle bir işlem bugüne kadar hiç uygulanmadı. Uzmanlar, bunun dijital sistemlerde ciddi karışıklıklara neden olabileceği konusunda uyarıyor.
Uluslararası Ağırlıklar ve Ölçüler Bürosu da kritik altyapı işletmecilerinin böyle bir ihtimale tam olarak hazır olmadığını belirtiyor.
GELECEKTE “ARTIK SAAT” UYGULAMASI GÜNDEME GELEBİLİR
Öneriye göre atom saatleriyle belirlenen zamanın astronomik zamandan kademeli olarak uzaklaşmasına izin verilecek. Böylece resmi zaman ölçümünde Dünya’nın dönüş hızına göre saatlere yeniden artık saniye eklenmesine gerek kalmayacak.
Bununla birlikte atom zamanı ile astronomik zaman arasındaki maksimum farkın bir saati aşmaması öneriliyor.
Bu farkın oluşmasının ise 3 bin yıldan fazla süreceği tahmin ediliyor. Gelecek nesiller, o döneme gelindiğinde “artık saat” uygulamasına ihtiyaç olup olmadığına karar verebilecek.
Artık saniye uygulamasının kaldırılması, zaman ölçümünde önemli bir değişiklik yaratabilir ve modern teknolojilerin daha istikrarlı çalışmasına katkı sağlayabilir.
