Türk Silahlı Kuvvetleri’nin, Kıbrıs’ta yaşayan Türk toplumunun güvenliğini sağlamak ve adaya yeniden barış getirmek amacıyla 20 Temmuz 1974 tarihinde başlattığı Kıbrıs Barış Harekatı’nın üzerinden 52 yıl geçti. Türkiye ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde çeşitli etkinliklerle anılan harekat, Kıbrıs Türk halkının varoluş mücadelesinin en önemli dönüm noktalarından biri olarak kabul ediliyor.
Kıbrıs meselesinin temelleri, Osmanlı Devleti’nin 1878 yılında adanın yönetimini İngiltere’ye bırakmasıyla atıldı. İngiltere’nin 1914 yılında Kıbrıs’ı tek taraflı ilhak etmesi ve Lozan Antlaşması ile adanın resmen İngiliz yönetimine geçmesi sonrasında, adadaki Rum toplumunun Yunanistan ile birleşme anlamına gelen “Enosis” hedefi daha güçlü şekilde gündeme gelmeye başladı.
Rum milliyetçi gruplar, diplomatik yollarla sonuç alamayınca 1 Nisan 1955 tarihinde EOKA isimli silahlı örgütü kurarak eylemlerine başladı. Enosis hedefi doğrultusunda hareket eden örgüt, yalnızca Türkleri değil, bu hedefe karşı çıkan Rumları ve İngilizleri de hedef aldı. Saldırılar sonucunda yüzlerce kişi yaşamını yitirirken, çok sayıda Türk köyü boşaltıldı ve binlerce Kıbrıs Türkü yaşadığı yerleri terk etmek zorunda kaldı.
Artan saldırılar karşısında Kıbrıs Türkleri de savunma amacıyla teşkilatlanarak 1958 yılında Türk Mukavemet Teşkilatı’nı (TMT) kurdu. Böylece adadaki Türk toplumunun güvenliğini sağlamak amacıyla organize bir direniş hareketi oluşturuldu.
Kıbrıs’taki gerilimi sona erdirmek amacıyla 1959 yılında imzalanan Zürih ve Londra Antlaşmaları doğrultusunda Türkiye, Yunanistan ve İngiltere’nin garantörlüğünde 1960 yılında Kıbrıs Cumhuriyeti kuruldu. Ancak Rum yönetiminin kısa süre sonra anayasayı tek taraflı değiştirme girişimleri ve Türk toplumuna tanınan hakları ortadan kaldırması, adada yeni bir çatışma dönemini başlattı.
20 Aralık 1963 gecesi başlayan ve tarihe “Kanlı Noel” olarak geçen saldırılar, Kıbrıs Türkleri açısından en acı olaylardan biri oldu. Rum silahlı gruplarının Türk yerleşim yerlerine düzenlediği saldırılarda yüzlerce kişi hayatını kaybetti, onlarca köy boşaltıldı ve yaklaşık 25 bin Kıbrıs Türkü göç etmek zorunda kaldı. Bu süreçte yaşanan en trajik olaylardan biri ise Lefkoşa’nın Kumsal bölgesinde Binbaşı Nihat İlhan’ın eşi Mürüvvet İlhan ile çocukları Murat, Kutsi ve Hakan’ın banyo küvetinde öldürülmesi oldu. “Kumsal Katliamı” ya da “Banyo Katliamı” olarak hafızalara kazınan olay, Kıbrıs tarihinin en acı sayfalarından biri olarak anılıyor.
1964 yılında Rum ve Yunan birliklerinin Erenköy bölgesine yönelik saldırıları üzerine Türkiye sınırlı bir hava harekatı düzenledi. Aynı dönemde uçağı düşürülen Türk Hava Kuvvetleri Pilotu Yüzbaşı Cengiz Topel esir düştü ve gördüğü işkenceler sonucu şehit edildi. Bu gelişmeler, adadaki güvenlik krizini daha da derinleştirdi.
15 Temmuz 1974’te Yunanistan’daki askeri cunta tarafından desteklenen darbe ile Kıbrıs’ta yönetimin ele geçirilmesi ve Enosis hedefinin yeniden gündeme gelmesi üzerine Türkiye, 1960 Garanti Antlaşması’ndan doğan haklarını kullanma kararı aldı. Bunun üzerine Türk Silahlı Kuvvetleri, 20 Temmuz 1974 sabahı “Kıbrıs Barış Harekatı”nı başlattı.
Harekatın ilk aşamasının ardından Birleşmiş Milletler’in çağrısıyla 22 Temmuz’da ateşkes ilan edildi. Ancak Cenevre’de gerçekleştirilen görüşmelerden sonuç alınamaması ve Kıbrıs Türklerinin güvenliğine yönelik tehditlerin devam etmesi üzerine Türkiye, 14 Ağustos 1974 tarihinde ikinci harekatı başlattı. İkinci harekatın tamamlanmasıyla birlikte adada bugünkü fiili sınırlar büyük ölçüde oluştu ve Kıbrıs Türk toplumunun güvenliği sağlandı.
Kıbrıs Barış Harekatı sırasında Türk Silahlı Kuvvetleri 498 Mehmetçiğini şehit verirken, Kıbrıs Türk Mücahitleri de 786 şehit verdi. Harekat, Türkiye tarafından uluslararası antlaşmalardan kaynaklanan garantörlük hakkının kullanılması olarak değerlendirilirken, Kıbrıs Türk halkı tarafından ise özgürlük ve güvenliğin sağlandığı tarihi bir dönüm noktası olarak görülüyor.
Aradan geçen 52 yıla rağmen Kıbrıs Barış Harekatı’nın yıldönümü, Türkiye ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde düzenlenen resmi törenler, anma programları ve çeşitli etkinliklerle kutlanmaya devam ediyor. Şehitler rahmetle anılırken, harekata katılan gaziler de düzenlenen programlarda onurlandırılıyor. Kıbrıs meselesi ise Doğu Akdeniz’in en önemli siyasi başlıklarından biri olmayı sürdürürken, kalıcı ve adil bir çözüm arayışına yönelik diplomatik temaslar da devam ediyor.
